Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma (TCK 191) ve Denetimli Serbestlik

Son güncelleme: 8 Ekim 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma Nedir?

Emre Bey, cumartesi gecesi Nilüfer’de bir trafik uygulamasında durduruldu. Aracın torpidosunda az miktarda esrar bulundu. Emre Bey daha önce hiç karakola gitmemişti ve o gece aklında tek soru vardı. Hapse girecek miydi?

Kullanmak için uyuşturucu bulundurma, kişinin kendi kullanımı için uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi elinde tutmasıdır. Suç, Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde düzenlenir. Kanun bu fiili suç sayar, ama kullanıcıyı önce tedaviye yönlendirir, bu yüzden ilk dosyada hedef ceza değil, denetim ve tedavidir.

TCK 191 iki amacı birlikte taşır. Bir yandan toplum sağlığını korur, öte yandan kullanan kişiye bir çıkış yolu bırakır. Bu yazıda kullanmak için uyuşturucu bulundurma sürecini baştan sona, Ekim 2026 itibarıyla güncel mevzuata göre anlatıyoruz.

Suçun Unsurları ve Seçimlik Hareketler

Suç, kanunda sayılan dört seçimlik hareketten birinin yapılmasıyla oluşur ve bunlardan yalnızca biri yeterlidir. İlk üç harekette ortak şart, maddenin kişisel kullanım amacıyla edinilmiş veya tutulmuş olmasıdır.

• Satın alma: Maddeyi bedel karşılığında edinmektir. Teslim alınmış olması aranır.
• Kabul etme: Maddeyi bedelsiz olarak almaktır. İkram edilen maddeyi almak buna örnektir.
• Bulundurma: Madde üzerinde fiili hâkimiyet kurmaktır. Maddenin kişinin üzerinde olması şart değildir.
• Kullanma: Maddeyi vücuda almaktır. 2014 değişikliğinden beri kullanma da ayrı bir harekettir.

Suç yalnızca kastla işlenir, yani kişi maddenin uyuşturucu olduğunu bilmelidir. Başkasına ait bir çantayı içini bilmeden taşıyan kişi bakımından kast ayrıca tartışılır. Maddenin uyuşturucu niteliği de mutlaka uzman raporuyla belirlenmelidir.

Aynı kişi aynı maddeyi satın alır, bulundurur ve kullanırsa tek suç oluşur. Bu hareketler ayrı ayrı cezalandırılmaz, yalnızca cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir.

Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma Cezası Ne Kadar?

Suçun cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir (TCK m.191/1). Halk arasında bu yaptırım uyuşturucu kullanma cezası olarak da anılır. Ancak bu ceza çoğu dosyada hemen gündeme gelmez, çünkü önce erteleme ve denetim süreci işler.

Suç okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane çevresinde işlenirse ceza artar. Bu yerlerin sınırına 200 metreden yakın umuma açık alanlar kapsama girer. Bu halde ceza yarı oranında artırılır ve aralık 3 yıl ile 7 yıl 6 ay arasına çıkar (TCK m.191/10).

İlk Kez Yakalanan Kişi İçin Süreç Nasıl İşler?

İlk kez yakalanan kişi hakkında kural olarak dava açılmaz, erteleme kararı verilir. Savcının bu konuda takdir yetkisi yoktur, şartlar varsa karar zorunludur. Kullanmak için uyuşturucu bulundurma dosyalarında süreç genellikle şu adımlarla ilerler.

1. Madde ele geçirilir ve tutanak tutulur. Kolluk maddeye el koyar. Aramanın bir karara veya yazılı emre dayanması gerekir.
2. Kişi karakola götürülür. Savcının talimatına göre gözaltı kararı verilebilir. Çoğu dosyada ifade sonrası serbest bırakma görülür.
3. İfade alınır. Kişi susma hakkını kullanabilir. Avukat isteyebilir, ücretini ödeyemezse baro görevlendirir.
4. Madde incelemeye gönderilir. Kriminal rapor maddenin türünü ve net miktarını belirler. Gerekirse kan veya idrar örneği alınır.
5. Savcı erteleme kararı verir. Dava açılması 5 yıl süreyle ertelenir (TCK m.191/2). Karar kolluğa da bildirilir.
6. Karar kişiye tebliğ edilir. Savcı, ihlalin sonuçları konusunda kişiyi uyarır. Tebligat adresinin güncel olması çok önemlidir.
7. Denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurulur. Uygulamada başvuru için 10 günlük süre verilir. Süreyi kaçırmak ihlal sürecini başlatır.
8. Süre sonunda dosya kapanır. Beş yıl ihlalsiz geçerse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (TCK m.191/7).

Bu suçta kamu davasının açılmasının ertelenmesi, genel kuraldan farklı işler ve CMK 171’deki şartlar aranmaz. Örneğin kişinin sabıkasız olması veya bir zararın giderilmesi beklenmez. Karara karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.

Kişi suçu kabul etmiyorsa erteleme kararı onun aleyhine olabilir, çünkü beş yıllık bir denetim yükü doğar. Maddenin kendisine ait olmadığını söyleyen kişi için itiraz yolu ciddi biçimde değerlendirilmelidir.

Denetimli Serbestlik Nasıl İşler?

Denetimli serbestlik, kişinin toplum içinde gözetim altında tutulduğu bir tedbirdir. Erteleme süresinde en az 1 yıl uygulanır (TCK m.191/3). Süre, savcının kararıyla altışar aylık dönemler halinde en fazla 2 yıl daha uzatılabilir.

Kişi müdürlüğe başvurunca bir ilk görüşme yapılır ve risk ile ihtiyaç değerlendirmesi çıkarılır. Ardından kişiye özel bir denetim planı hazırlanır. Planın içeriği dosyaya göre değişir, ama çoğu dosyada şu başlıklar bulunur.

• İmza ve görüşme: Kişi belirlenen günlerde müdürlüğe gider. Vaka sorumlusuyla bireysel görüşme yapar.
• İdrar testi: Kişi belirli aralıklarla sağlık kuruluşuna sevk edilir. Test tarihleri önceden bildirilmeyebilir.
• Seminer ve grup çalışması: Madde bağımlılığı konulu eğitim programlarına katılım istenir. Devamsızlık kayda geçer.
• Tedavi: Gerek görülürse kişi tedaviye yönlendirilir. Tedavi kurumunun raporları müdürlüğe ulaşır.

Tedbir bittikten sonra da denetim tümüyle sona ermez. Savcı, erteleme süresi boyunca yılda en az iki kez test için sevk kararı verir. Bu kural 2023 değişikliğiyle kanuna girdi, yani beş yılın tamamında maddeden uzak kalmak gerekir.

Denetimli Serbestlik İhlali ve İkinci Kez Yakalanma

Denetimli serbestlik ihlali, dosyanın davaya dönüşmesine yol açabilir. Kanun üç ihlal nedeni sayar ve bunların işleyişi birbirinden farklıdır (TCK m.191/4).

• Yükümlülüğe uymamakta ısrar: Tek bir devamsızlık yetmez. Uygulamada önce yazılı uyarı yapılır, ihlal sürerse ısrar kabul edilir.
• Yeniden satın alma, kabul veya bulundurma: Erteleme süresinde yeniden madde ile yakalanmak doğrudan ihlaldir.
• Yeniden kullanma: Testte madde çıkması da doğrudan ihlal sayılır ve burada ayrıca uyarı beklenmez.

Erteleme süresinde ikinci kez yakalanan kişi için ayrı bir dosya açılmaz. İkinci fiil, ilk dosyanın ihlal nedeni sayılır (TCK m.191/5). Savcı ilk fiilden dolayı iddianame düzenler ve dava asliye ceza mahkemesinde görülür.

Dava açıldıktan sonra üçüncü bir yakalanma olursa durum ağırlaşır. Artık yeniden erteleme kararı verilemez (TCK m.191/6). Her yeni fiil için ayrı dava açılır ve bu noktadan sonra cezalar birikmeye başlar.

İhlal bildirimi her zaman doğru olmayabilir. Tebligat eski adrese gitmiş veya uyarı usulüne uygun yapılmamış olabilir. Mahkeme bu eksikleri saptarsa durma kararı verip dosyayı savcılığa iade edebilir.

Dava Açılırsa Mahkeme Ne Karar Verebilir?

Dava açılırsa mahkeme beraat, mahkûmiyet veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verebilir. Kısa adıyla HAGB, bu dosyalarda sık gündeme gelir. Mahkeme önce ihlalin gerçekten oluşup oluşmadığına, sonra suçun sabit olup olmadığına bakar.

Temel ceza alt sınırdan 2 yıl olarak belirlenirse takdiri indirimle 1 yıl 8 aya iner. Bu ceza HAGB ve erteleme sınırının içindedir. Ancak her iki kurumun da ayrı şartları vardır ve sanığın geçmişi burada belirleyici olur.

Ticaret suçundan açılan bir davada da bu madde gündeme gelebilir. Mahkeme fiilin yalnızca kullanma kapsamında kaldığını görürse bu madde çerçevesinde HAGB kararı verir (TCK m.191/8). Eski metindeki hükümle tedavi ve denetim tedbirine karar verme usulü ise 2014’te kaldırılmıştır.

Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma ile Ticaret Nasıl Ayrılır?

İki suçu ayıran ölçüt, failin maddeyi bulundurma amacıdır. Amaç kişisel kullanımsa TCK 191 uygulanır. Amaç satmak veya başkasına vermekse uyuşturucu ticareti gündeme gelir (TCK m.188/3). Ticaretin hapis cezası 10 yıldan başlar ve dava ağır ceza mahkemesinde görülür.

Yargıtay uygulamasına göre amaç birkaç ölçütle belirlenir ve maddenin miktarı ile çeşidi ilk bakılan noktadır. Paketleme biçimi, hassas terazi ve küçük poşetler de değerlendirilir. Maddenin bulunduğu yer ve kişinin davranışları ayrıca incelenir. Bu ayrımın ayrıntısını ayrı bir yazıda ele alıyoruz.

Araçta veya evde bulunan madde kime aittir?

Madde kimin fiili hâkimiyetindeyse sorumluluk onundur. Araçta dört kişi varsa madde herkese yüklenemez, ortak kullanılan bir evde de durum aynıdır. Maddenin kime ait olduğu kuşkuya yer bırakmadan ispatlanmalıdır.

Şüphe sürerse sanık lehine karar verilir. Parmak izi, tanık beyanı ve mesaj kayıtları bu noktada önem taşır. Aramanın hukuka uygunluğu da ayrıca denetlenir, çünkü usulsüz aramada bulunan madde hükme esas alınamaz.

Testte Madde Çıkması ve Araç Kullanma

İdrar veya kan testinde madde çıkması, kullanma hareketinin delili olabilir. Çünkü kanun, bulundurmanın yanında kullanmayı da suç sayar. Ancak sonuç tek başına her zaman yeterli değildir, örneğin usulüne uygun alınmamış örnek delil değeri taşımaz.

Vücuttan örnek alınması belli kurallara bağlıdır (CMK m.75). Tarama testleri bazı ilaçlarda yanıltıcı sonuç verebilir, bu nedenle doğrulama analizi istenebilir. Reçeteli ilaç kullanan kişi bunu belgelemelidir.

Uyuşturucu etkisinde araç kullanmak ayrı sonuçlar doğurur. Sürücüye idari para cezası verilir ve sürücü belgesi yaptırımı uygulanır (KTK m.48). Güvenli sürüş yeteneği kaybolmuşsa trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu da oluşur. Bu suçun cezası 3 aydan 2 yıla kadar hapistir (TCK m.179/3).

Bu durumda kişi hakkında birden fazla işlem yürür. İdari yaptırım, kullanma soruşturması ve trafik suçu ayrı ayrı ilerler, biri diğerini ortadan kaldırmaz.

Sicil, Memuriyet, Ehliyet ve Güvenlik Soruşturması

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı adli sicile işlenmez, ayrı bir sisteme kaydedilir (CMK m.171/5). Bu kayıt sabıka belgesinde görünmez, yalnızca savcı, hâkim veya mahkeme bir dosya nedeniyle isteyebilir. HAGB kararları için de benzer bir kayıt sistemi vardır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ise daha geniştir. 7315 sayılı Kanun, bu özel kayıtlara ve soruşturma olgularına bakılmasına izin verir. Bu nedenle kamu görevine girişte dosya karşınıza çıkabilir ve sonucu ilgili kurumun değerlendirme komisyonu belirler.

Memuriyet bakımından belirleyici olan kesinleşmiş mahkûmiyettir. Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis memuriyete engeldir. Erteleme kararı ve HAGB bir mahkûmiyet değildir. Yine de bazı meslek gruplarında disiplin hükümleri ayrıca işletilebilir.

Ehliyet bakımından tek başına erteleme kararı bir yaptırım doğurmaz. Sürücü belgesi yaptırımı, kişi madde etkisinde araç kullanırken tespit edilirse uygulanır. Kesinleşmiş mahkûmiyetin ehliyete etkisi ise ayrıca değerlendirilmelidir.

Çocuklar, Gençler ve Aileler İçin Yol Haritası

On sekiz yaşından küçükler için süreç çocuğa özgü kurallarla yürür. On iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur. Daha büyük çocuklarda yaşa göre ceza indirimi uygulanır (TCK m.31). İfade savcı tarafından alınır ve avukat bulunması zorunludur.

18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun bu alanda yenilik getirdi. Kanun, suça sürüklenen çocuk yerine adli süreçteki çocuk ifadesini kullanıyor ve bağımlılık tedavisini de içeren yönlendirme tedbirleri düzenliyor. Çocuklarda HAGB denetim süresi ise 3 yıldır.

Aileler için ilk günlerde atılacak adımlar şöyle özetlenebilir.

Gönüllü Tedavi Başvurusu ve Etkin Pişmanlık

Soruşturma başlamadan önce tedavi için başvuran kullanıcıya ceza verilmez (TCK m.192/4). Başvuru resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına yapılabilir. Bu durumda sağlık personelinin suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz, yani tedavi için hastaneye gitmek kişiyi dosya sahibi yapmaz.

Etkin pişmanlık kullanıcı için başka bir yol daha açar. Kişi, resmi makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirebilir. Bu bilgi satıcının yakalanmasını kolaylaştırırsa ceza verilmez (TCK m.192/2).

Suç öğrenildikten sonra yapılan yardım da değer taşır. Kişi gönüllü olarak suçun veya diğer faillerin ortaya çıkmasına hizmet edebilir. Bu halde ceza dörtte birden yarısına kadar indirilir (TCK m.192/3). Bilginin doğru ve işe yarar olması gerekir, soyut bir isim vermek yeterli sayılmaz.

Bursa’da Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma Dosyaları

Bursa’da bu dosyaların soruşturmasını Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı yürütür. İlçelerde yakalanan kişiler için ilgili ilçe savcılığı da yetkili olabilir. Yetki, suçun işlendiği yere göre belirlenir ve erteleme kararını dosyaya bakan savcı verir.

Denetim süreci Bursa’daki denetimli serbestlik müdürlüğü üzerinden işler. Kişinin yerleşim yeri başka ildeyse dosya o yere gönderilebilir. Adres değişikliği mutlaka bildirilmelidir, aksi halde çağrılar eski adrese gider.

Dava açılırsa yargılama Bursa Adliyesi’ndeki asliye ceza mahkemelerinde yapılır. Karara karşı Bursa Bölge Adliye Mahkemesi’nde istinaf yoluna gidilebilir. Osmangazi, Nilüfer ve Yıldırım’daki olaylar merkez adliyede görülür. Kullanmak için uyuşturucu bulundurma dosyalarında duruşmaya katılmak ve savunmayı yazılı sunmak önem taşır.

Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 8 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.