Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Şartları ve Sonuçları

Son güncelleme: 8 Ekim 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Nedir?

Kemal Bey, Nilüfer’de bir trafik kontrolünde polis memuruyla tartıştı. Hakkında görevi yaptırmamak için direnme suçundan dava açıldı. Mahkeme beş ay hapis cezası verdi, ardından hükmü açıklamadı. Kemal Bey salondan çıkarken ceza alıp almadığını bir türlü anlayamamıştı.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında sonuç doğurmamasıdır. Mahkeme cezayı belirler ama açıklamaz ve sanığı beş yıl denetim altında tutar. Bu süre kurallara uygun geçerse hüküm ortadan kalkar ve dava düşer (CMK m.231/10).

Uygulamada kısaca HAGB denir. Bu karar beraat değildir, kesinleşmiş bir mahkûmiyet de değildir. Sanığın davranışına bağlı, koşullu bir ara durumdur. Tek istisna müsaderedir, müsadere hükümleri HAGB kararına rağmen infaz edilir (CMK m.231/5).

2026’da Ne Değişti? 7589 Sayılı Kanun ve Güncel Durum

HAGB yürürlüktedir ve kuralları 31 Temmuz 2026’da yeniden yazılmıştır. Anayasa Mahkemesi 10 Temmuz 2025 tarihli kararıyla HAGB hükümlerini iptal etmişti. Karar 31 Aralık 2025’te Resmî Gazete’de yayımlandı. İptalin 30 Eylül 2026’da yürürlüğe girmesi öngörülmüştü.

Kanun koyucu bu tarihi beklemedi. 7589 sayılı Kanun, CMK 231 maddesinin 5 ila 14. fıkralarını baştan düzenledi. Böylece hukuki boşluk doğmadı. Kurumun ana iskeleti korundu, yasak suçlar gibi bazı noktalar netleşti.

Bu yazıdaki bilgiler Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metne göre hazırlanmıştır. Eski tarihli kaynaklarda geçen itiraz yolu ve kabul şartı güncel kararlar için geçerli değildir.

Yeni metnin ana hatları aşağıdaki kartlarda özetlenmiştir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Şartları Nelerdir?

HAGB şartları dört başlıkta toplanır: ceza miktarı, sabıka durumu, mahkemenin kanaati ve zararın giderilmesi. Hepsi birlikte aranır. Biri eksikse karar verilemez (CMK m.231/5-6).

• Ceza miktarı: Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Ölçü, indirimlerden sonra belirlenen sonuç cezadır.
• Kasıtlı suçtan mahkûmiyet bulunmaması: Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olmalıdır. Taksirli suçtan mahkûmiyet engel değildir.
• Olumlu kanaat: Mahkeme, sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır. Kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlar esas alınır.
• Zararın giderilmesi: Mağdurun veya kamunun zararı tamamen giderilmelidir. Yol aynen iade, eski hale getirme veya tazmindir.

Sabıka şartında bir incelik vardır. Yargıtay uygulamasına göre, adli sicilden silinme koşulları oluşmuş eski mahkûmiyetler çoğu durumda engel sayılmaz. Bu nedenle sabıka kaydındaki her satır otomatik bir engel değildir, kaydın tarihi ve infaz durumu incelenmelidir.

Uzlaşma kapsamındaki suçlarda sıra önce uzlaşmadadır. Uzlaşma sağlanamazsa HAGB değerlendirilir. Mahkeme şartları talep olmasa da kendiliğinden inceler ve kararını gerekçelendirir.

Bir ayrıntı daha vardır. Açıklanması geri bırakılan hükümde hapis cezası ertelenemez. Kısa süreli hapis seçenek yaptırıma da çevrilemez (CMK m.231/7).

Zararın Giderilmesi Şartı ve Taksit İmkânı

Zarar giderilmeden HAGB kararı verilemez, ancak ödeme taksite bağlanabilir. Kanun üç yol sayar: aynen iade, suçtan önceki hale getirme ve tazmin. Buradaki zarar maddi zarardır. Yargıtay uygulamasına göre manevi zarar bu şartın kapsamında değildir.

Zararı derhal ödeyemeyen sanık için ara çözüm vardır. Mahkeme, zararın denetim süresince aylık taksitlerle ödenmesi koşuluyla HAGB kararı verebilir (CMK m.231/9). Taksitler aksarsa yükümlülük ihlal edilmiş olur. Bu durumda hüküm açıklanabilir.

Mağdur açısından bu şart önemli bir güvencedir. Zararın miktarı tartışmalıysa mahkeme önce zararı belirler. Sonra sanığa ödeyip ödemeyeceğini sorar. Somut zarar doğurmayan suçlarda bu şart aranmaz.

Sanık açısından pratik sonuç şudur: zarar ne kadar erken giderilirse mahkemenin değerlendirmesi o kadar kolaylaşır. Ödeme dekontu veya mağdurun beyanı dosyaya sunulmalıdır. Kemal Bey’in dosyasında olduğu gibi kamuya veya kişiye maddi zarar verilmemişse ödeme koşulu gündeme gelmez.

Hangi Suçlarda HAGB Verilemez?

İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin kötü muamele sayılabilecek suçlarında HAGB verilemez. Bu yasak 7589 sayılı Kanunla açıkça yazılmıştır (CMK m.231/14). Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçesi de bu eksikliğe dayanıyordu.

• İşkence ve eziyet: Bu suçlarda ceza miktarı ne olursa olsun hüküm açıklanır.
• Kamu görevlisinin kötü muamelesi: Görev sebebiyle işlenen ve Anayasa m.17 kapsamında sayılabilecek suçlar yasak kapsamındadır.
• Karşılıksız çek: Çek Kanunu bu suçta HAGB uygulanmasını yasaklar (5941 sayılı Kanun m.5).
• İki yılı aşan cezalar: Sonuç ceza iki yılın üzerindeyse suçun türü önem taşımaz.
• Sabıkalı sanık: Önceden kasıtlı suçtan mahkûm olan kişi bu imkândan yararlanamaz.

Bunların dışında bir suç kataloğu yoktur. Hırsızlık, tehdit, hakaret, basit yaralama, taksirle yaralama veya sahtecilik gibi suçlarda karar verilebilir. Belirleyici olan suçun adı değil, sonuç ceza ve sanığın durumudur.

Sanık HAGB Kararını Kabul Etmezse Ne Olur?

Güncel kurala göre sanığın kabulü aranmaz, mahkeme şartlar varsa kararı kendiliğinden verir. Kabul şartı 1 Haziran 2024’te 7499 sayılı Kanunla kaldırılmıştı. 7589 sayılı Kanun bu tercihi korudu. Yeni metinde rıza şartı yoktur.

Bunun dengesi kanun yolunda kurulmuştur. Sanık artık HAGB kararına karşı istinafa başvurabilir. Suçsuz olduğunu düşünen kişi beraat talebini orada sürdürür. Eskiden yalnızca itiraz yolu vardı ve esas incelenmiyordu.

Tarih ayrımı önemlidir. 1 Haziran 2024’ten önce verilen kararlarda kabul şartı ve itiraz yolu geçerlidir (CMK geçici m.6). İnternetteki eski dilekçe örnekleri bu yüzden yanıltıcı olabilir.

Denetim Süresi Ne Kadardır, Hangi Yükümlülükler Vardır?

Denetim süresi yetişkinlerde beş yıl, çocuklarda üç yıldır. Süre, kararın kesinleşmesiyle başlar. Bu sürede dava zamanaşımı durur (CMK m.231/8).

Mahkeme ayrıca denetimli serbestlik tedbiri belirleyebilir. Tedbir bir yıldan fazla olamaz. Kanunda sayılan tedbirler şunlardır:

• Eğitim programı: Meslek veya sanat sahibi olmayan sanık bir eğitim programına devam eder.
• Gözetim altında çalışma: Meslek sahibi sanık, bir kurumda veya başkasının gözetiminde ücretle çalışır.
• Yer yasağı veya devam yükümlülüğü: Belli yerlere gitmek yasaklanabilir ya da belli yerlere devam zorunlu tutulabilir.
• Diğer yükümlülükler: Mahkeme takdir ettiği başka bir yükümlülük de belirleyebilir.

Tedbir zorunlu değildir. Uygulamada birçok dosyada yalnızca denetim süresi belirlenir. Bu halde sanığın tek yükümlülüğü kasıtlı suç işlememektir.

Denetim süresi boyunca kişi yurt dışına çıkabilir, çalışabilir ve gündelik hayatını sürdürebilir. Karar tek başına bir kısıtlama getirmez. Kısıtlama ancak mahkemenin ayrıca belirlediği tedbirden doğar.

Süre sonunda mahkeme hükmü ortadan kaldırır ve davanın düşmesine karar verir. Düşme kararı kendiliğinden verilmezse sanık dilekçeyle talep edebilir.

Denetim Süresinde Suç İşlenirse Ne Olur?

Denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenirse mahkeme bekleyen hükmü açıklar. Aynı sonuç, yükümlülüklere aykırı davranılması halinde de doğar (CMK m.231/11). Taksirli suç bu sonucu doğurmaz.

Yeni suç iddiası tek başına yeterli değildir. Uygulamada yeni suçtan verilen mahkûmiyetin kesinleşmesi beklenir. Ardından ilk mahkemeye ihbar yapılır. Mahkeme duruşma açar ve sanığı dinler.

Hüküm açıklanınca ceza artık gerçek bir mahkûmiyettir. Adli sicile işlenir ve infaz edilir. Yeni suç nedeniyle açıklanan cezada mahkemenin değişiklik alanı dardır.

Yükümlülük ihlalinde tablo daha esnektir. Mahkeme, yükümlülüğünü yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirir. Cezanın yarısına kadar olan kısmının infaz edilmemesine karar verebilir. Şartları varsa cezayı erteleyebilir veya seçenek yaptırıma çevirebilir.

HAGB Sicile İşler mi, Memuriyete Engel midir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı adli sicile işlenmez ve sabıka kaydında görünmez. Karar kendine mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak istenebilir. İsteyebilecek olanlar savcı, hâkim veya mahkemedir (CMK m.231/13).

Arşiv kaydı da oluşmaz. Adli sicil arşivi, silinen mahkûmiyet kayıtları içindir. HAGB bir mahkûmiyet olmadığı için e-Devlet sabıka belgesinde yer almaz. Hüküm açıklanırsa durum değişir ve ceza sicile işlenir.

Memuriyete etkisi

HAGB kural olarak memuriyete engel değildir. Devlet Memurları Kanunu m.48 mahkûmiyet arar. Açıklanmayan hüküm bu anlamda mahkûmiyet sayılmaz. Görevdeki memurun işine de yalnızca bu kararla son verilmez.

Disiplin yönü ayrıdır. İdare, aynı fiil için disiplin soruşturması yürütebilir. Ceza dosyasındaki HAGB kararı disiplin cezasını engellemez.

Güvenlik soruşturmasına etkisi

Güvenlik soruşturmasında HAGB kararı görülebilir. 7315 sayılı Kanun, arşiv araştırmasında HAGB kararlarının da incelenmesini öngörür. Bu nedenle polislik, askerlik, hâkimlik gibi mesleklerde karar değerlendirmeye alınabilir. Sonuç, fiilin niteliğine ve kurumun özel mevzuatına göre değişir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ile Erteleme ve Adli Para Cezası Farkı

Temel fark şudur: HAGB kararında mahkûmiyet doğmaz, ertelemede ve adli para cezasında doğar. Erteleme ve adli para cezası sabıka kaydına işlenir. HAGB ise şartlar yerine gelirse hiç iz bırakmadan kapanır.

Adli para cezasında da HAGB kararı verilebilir. Bu halde ceza ödenmez ve denetim süresi sonunda tamamen ortadan kalkar. Doğrudan verilen adli para cezası ise ödenir ve sicile işlenir.

HAGB her zaman daha avantajlı değildir. Denetim süresi ertelemeye göre daha uzundur. Beş yıl içindeki kasıtlı bir suç, bekleyen cezayı da gündeme getirir. Bu yüzden karar dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

HAGB Kararına İstinaf Nasıl Yapılır?

HAGB kararına istinaf, kararı veren mahkemeye verilecek dilekçeyle yapılır. Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İnceleme hem usul hem esas yönünden yapılır (CMK m.231/12).

Bu yola sanık, katılan ve Cumhuriyet savcısı başvurabilir. Sanık çoğu zaman beraat ister. Katılan ise şartların oluşmadığını, örneğin zararının giderilmediğini ileri sürebilir. Sürecin adımları şöyledir:

1. Kısa kararı dinleyin. Mahkeme duruşmada HAGB kararını ve denetim süresini açıklar.
2. Gerekçeli kararın tebliğini bekleyin. İki haftalık süre tebliğle başlar.
3. Kararın veriliş tarihini kontrol edin. 1 Haziran 2024 öncesi kararlarda yol itirazdır.
4. İstinaf dilekçesini hazırlayın. Beraat talebi veya şartlara ilişkin itirazlar gerekçesiyle yazılır.
5. Dilekçeyi kararı veren mahkemeye verin. Başvuru UYAP üzerinden veya zabıt kâtibine beyanla da yapılabilir.
6. Dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderilmesini izleyin. İnceleme ilgili ceza dairesinde yapılır.
7. Kararın kesinleşmesini takip edin. Denetim süresi kesinleşmeyle işlemeye başlar.

İstinaf süresince denetim süresi işlemez. Bölge adliye mahkemesi kararı kaldırabilir, düzeltebilir veya başvuruyu reddedebilir. Kesin nitelikteki düşük adli para cezalarında istinaf yolu kapalı olabilir (CMK m.272/3).

Çocuklarda HAGB ve İkinci Kez HAGB Verilir mi?

Çocuklarda denetim süresi üç yıldır, diğer şartlar kural olarak aynıdır (ÇKK m.23). 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun iki yenilik getirdi. Kanun artık adli süreçteki çocuk kavramını kullanıyor.

• Yönlendirme tedbirleri: Çocuğa özgü yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilir.
• Az zarar: Zarar azsa mahkeme zararın giderilmesi şartını aramayabilir.

İkinci kez HAGB konusunda kural nettir. Denetim süresi içinde kasıtlı bir suçtan yeniden HAGB kararı verilemez (CMK m.231/8). Yasak yalnızca kasıtlı suçlar içindir. Denetim süresindeki taksirli bir suçta, örneğin trafik kazasında, ikinci karar mümkündür.

Denetim süresi dolup dava düştükten sonra durum farklıdır. Düşen dava mahkûmiyet sayılmadığı için kanuni engel oluşturmaz. Yine de mahkeme, yeniden suç işlenmeyeceği kanaatini değerlendirirken geçmişi dikkate alabilir.

Bursa’da HAGB Uygulaması

Bursa’da hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarını ağırlıklı olarak Bursa Adliyesi’ndeki asliye ceza mahkemeleri verir. İki yıl sınırı nedeniyle dosyaların çoğu bu mahkemelerde görülür. Ağır ceza mahkemeleri de sonuç ceza uygunsa aynı kararı verebilir. İnegöl, Mudanya, Gemlik gibi ilçe adliyelerinde süreç aynıdır.

İstinaf başvuruları Bursa Bölge Adliye Mahkemesi ceza dairelerinde incelenir. Dilekçe yine kararı veren mahkemeye sunulur. Çocuklara ilişkin dosyalar çocuk mahkemelerinde görülür.

Soruşturma aşamasını Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı yürütür. HAGB bu aşamada değil, yargılamanın sonunda gündeme gelir. Soruşturmadaki benzer kurum kamu davasının açılmasının ertelenmesidir ve ayrı kurallara bağlıdır (CMK m.171).

Denetimli serbestlik tedbiri verilmişse takip denetimli serbestlik müdürlüğünce yapılır. Çağrı kâğıdına süresinde uymak gerekir. Adres değişikliği mahkemeye ve müdürlüğe bildirilmelidir, aksi halde tebligat sorunları ihlal sonucunu doğurabilir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 8 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.