Cezaevinde Mazeret İzni, Özel İzin ve İzin İhlali

Cezaevi mazeret izni, hükümlünün yakınının ölümü, ağır hastalığı veya doğal afet nedeniyle 5275 sayılı Kanun m.94 uyarınca kurum dışına çıkmasıdır. Cezasının onda birini iyi hâlle geçiren hükümlüye yol hariç on güne kadar izin verilebilir. Bu şartı taşımayan hükümlü ise refakatle cenaze için iki gün, hasta ziyareti için bir gün izin alabilir. İzinde geçen süre cezadan sayılır. İzinden iki günden fazla geç dönen hükümlü firar etmiş sayılır.
- 1. Cezaevi Mazeret İzni Nedir?
- 2. Cezaevi İzin Türleri: Mazeret, Özel ve İş Arama İzni
- 3. Mazeret İzninin Şartları ve Onda Bir Kuralı
- 4. Cezaevi Cenaze İzni Nasıl Alınır?
- 5. Ağır Hastalık Ziyareti İçin Hastalık İzni
- 6. Kimler Yakın Sayılır?
- 7. Hangi Hükümlüler Mazeret İzni Alamaz?
- 8. Açık Cezaevi İzin Hakkı: Özel İzin ve İş Arama İzni
- 9. Tutuklular Mazeret İzni Alabilir mi?
- 10. Başvuru Usulü ve Cezaevi Mazeret İzni Dilekçesi
- 11. İzin Talebinin Reddi ve İnfaz Hâkimliğine Şikâyet
- 12. İzin İhlali ve Firar: İzinden Dönmemenin Sonuçları
- 13. Bursa’da Cezaevi Mazeret İzni
- 14. Cezaevi Mazeret İzni Hakkında Yargıtay Kararları
- 15. Cezaevi Mazeret İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular
Cezaevi Mazeret İzni Nedir?
Cezaevi mazeret izni, hükümlünün ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü, ağır hastalığı ya da doğal afet nedeniyle 5275 sayılı Kanun m.94 uyarınca belirli bir süre ceza infaz kurumu dışına çıkmasına imkân veren infaz hukuku kurumudur.
Serkan Bey, Bursa’daki açık ceza infaz kurumunda cezasını çekiyordu. Bir sabah ağabeyi aradı. Babaları yoğun bakıma alınmıştı. Serkan Bey ne yapacağını bilemedi. Kurum idaresine koştu ve bir dilekçe yazdı. İki gün sonra refakatçi eşliğinde hastanedeydi. Bu yazıda onun yürüdüğü yolu adım adım anlatıyoruz.
Hükümlü mazeret izni bir lütuf değil, kanunla tanınmış bir imkândır. Ancak otomatik de değildir. Kanun hangi hâllerde, kime, ne kadar süreyle izin verilebileceğini sayar. Şartlar oluşsa bile karar idarenin takdirindedir. Bu takdir keyfi kullanılamaz. Anayasa Mahkemesi bu noktayı birçok kararında vurgulamıştır.
İzin konusu yalnızca hükümlüyü ilgilendirmez. Dışarıdaki aile için de hayati bir sorudur. Cenazeye yetişip yetişemeyeceğini bilmek isterler. Bu yazı her iki tarafın da sorularına cevap vermeyi amaçlar.
Önemli: İzinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır. Yani cenaze veya hastane için dışarıda geçen günler cezadan düşer. Bu kural 5275 sayılı Kanun m.93/2’de açıkça yazılıdır.
Cezaevi İzin Türleri: Mazeret, Özel ve İş Arama İzni
5275 sayılı Kanun m.93 üç tür izin tanır. Bunlar mazeret izni, özel izin ve iş arama iznidir. Her birinin amacı, şartı ve süresi farklıdır. Halk arasında hepsine birden “cezaevi izni” denir. Hukuken ise ayrı kurumlardır.
Mazeret izni ölüm, hastalık ve afet gibi zorunlu hâller içindir. Özel izin açık kurumdakilere aile bağlarını korumak için verilir. İş arama izni ise tahliyeye yakın hükümlülerin iş bulması içindir. Aşağıdaki tablo üçünü karşılaştırır.
| İzin türü | Dayanak | Kime verilir | Süre | Onay makamı |
|---|---|---|---|---|
| Mazeret izni (iyi hâlli) | m.94/1 | Cezasının onda birini iyi hâlle geçiren hükümlü | Yol hariç 10 güne kadar | Başsavcılık (ölüm), Adalet Bakanlığı (hastalık, afet) |
| Mazeret izni (refakatli) | m.94/2 | Tehlikeli olmayan her hükümlü | Cenaze 2 gün, hasta ziyareti 1 gün | Cumhuriyet başsavcısı |
| Özel izin | m.95 | Açık kurumdaki veya açığa ayrılmaya hak kazanan hükümlü | 3 ayda bir, yol hariç 7 güne kadar | Başsavcılık |
| İş arama izni | m.96 | Koşullu salıverilmesine 1 ay kalan hükümlü | Çalışma günlerinde 8 saate kadar | Başsavcılık |
Yüksek güvenlikli kurumlarda bulunan hükümlüler kural olarak izinden yararlanamaz. Ancak m.94/2 bu kurala istisna getirir. Refakatli cenaze ve hasta ziyareti izni onlara da verilebilir. Yalnızca ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri bu istisnanın dışındadır.
İzinler 2020 yılında 7242 sayılı Kanun ile genişletildi. Onda bir kuralı, yedi günlük özel izin ve iki defalık hasta ziyareti bu değişiklikle geldi. Eski kaynaklarda “beşte bir” ve “üç gün” ifadeleri görülür. Bunlar artık geçerli değildir.
Mazeret İzninin Şartları ve Onda Bir Kuralı
Cezaevi mazeret izni için kanun iki ayrı kapı açar. Birinci kapı m.94/1’dir. Burada hükümlünün cezasının onda birini iyi hâlle geçirmiş olması aranır. Bu şartı taşıyan hükümlüye yol hariç on güne kadar izin verilebilir. İzin refakatsizdir. Hükümlü tek başına gider ve döner.
Onda bir hesabı toplam hükümlülük süresi üzerinden yapılır. Örneğin on yıl ceza alan hükümlü bir yılı iyi hâlle tamamlamalıdır. İyi hâl kavramı infaz hesaplama yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır. Disiplin cezası alan ve bu cezası kaldırılmayan hükümlü iyi hâlli sayılmaz.
Birinci kapıda ölüm hâlinde onay basittir. Kurum en üst amiri önerir, Cumhuriyet başsavcılığı onaylar. Ağır hastalık ve afet hâlinde ise süreç uzar. Kurum amiri görüş bildirir, başsavcılık önerir, Adalet Bakanlığı onaylar. Bu yüzden hastalık izni ölüm iznine göre daha geç çıkar.
İkinci kapı m.94/2’dir. Burada iyi hâl ve onda bir şartı aranmaz. Tehlikeli olmayan her hükümlü başvurabilir. Ancak süre kısadır ve dış güvenlik görevlisi refakati zorunludur. Cenaze için yol hariç iki gün, hasta ziyareti için yol hariç bir gün verilir.
Her iki kapı da “verilebilir” ifadesini kullanır. Yani idarenin takdir yetkisi vardır. Fakat bu yetki sınırsız değildir. Ret kararı somut ve ikna edici gerekçeye dayanmalıdır. Aksi hâlde infaz hâkimliği ve Anayasa Mahkemesi yolu açılır.
Cezaevi Cenaze İzni Nasıl Alınır?
Cezaevi cenaze izni en sık karşılaşılan izin türüdür. Zaman baskısı yüksektir. Cenaze genellikle bir iki gün içinde kaldırılır. Bu yüzden ailenin ve hükümlünün hızlı hareket etmesi gerekir.
İlk adım kurum idaresine haber vermektir. Aile ölüm haberini kuruma telefonla da iletebilir. Ardından hükümlü yazılı dilekçe verir. Ölüm belgesi veya nüfus kayıt örneği e-Devlet üzerinden hızla alınabilir. Aile bu belgeyi kuruma faks veya UYAP aracılığıyla ulaştırabilir.
Kapalı kurumda bulunan hükümlü için izin refakatlidir. Dış güvenlik görevlisi yani jandarma eşlik eder. Uygulamada kelepçe kullanılabilir. Güvenlik tedbirlerini refakat ekibi belirler. Cenaze töreni sırasında kelepçenin çıkarılması talep edilebilir. Bu talep çoğu zaman olumlu karşılanır.
İzin süresi yol hariç iki gündür. Gece konaklaması gerekiyorsa kararı gidilen yerin valisi verir. Hükümlü kendi evinde, yakınının evinde veya oradaki kapalı kurumda kalabilir. Bursa’dan İstanbul’a giden bir hükümlü için bu ihtimal sık gündeme gelir.
Masraflar konusu uygulamada tartışmalıdır. Kapalı kurumlardan çıkan hükümlünün yol ve iaşe giderleri genellikle kendisinden istenir. Ödeme gücü yoksa durum idareye bildirilmelidir. Açık kurumdan çıkan hükümlü ise zaten refakatsiz gittiği için kendi imkânlarıyla yolculuk yapar.
Önemli: Anayasa Mahkemesi, annesinin cenazesine katılma talebi güvenlik gerekçesiyle reddedilen hükümlünün aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme, idarenin refakat görevlisi görevlendirmek gibi alternatifleri değerlendirmesi gerektiğini belirtmiştir.
Ağır Hastalık Ziyareti İçin Hastalık İzni
Hastalık izni cenaze iznine göre daha sıkı şartlara bağlıdır. Hastalığın yaşamsal tehlike oluşturacak nitelikte olması gerekir. Bu durum sağlık kurulu raporu ile belgelenmelidir. Tek hekim raporu yeterli değildir. Raporda hastalığın ağırlığı ve yaşamsal tehlike açıkça yazılmalıdır.
m.94/2-b uyarınca refakatli hasta ziyareti her defasında yol hariç bir güne kadardır. 7242 sayılı Kanun öncesinde bu hak bir defaya mahsustu. Şimdi asgari bir ay arayla toplam iki defa kullanılabilir. Yani hükümlü ağır hasta babasını iki kez ziyaret edebilir.
Onda bir şartını taşıyan hükümlü ise m.94/1-b yoluna gidebilir. Burada süre on güne kadardır. Ancak Adalet Bakanlığı onayı gerekir. Bu onay zaman alır. Hasta durumu acilse önce m.94/2-b izni istemek daha gerçekçidir.
Hastalık izni için adımlar şöyledir:
- Raporu temin edin. Hastanın tedavi gördüğü hastaneden sağlık kurulu raporu alınır. Raporda yaşamsal tehlike ibaresi aranır.
- Yakınlık belgesini ekleyin. Nüfus kayıt örneği ile hükümlü ve hasta arasındaki bağ gösterilir.
- Dilekçeyi verin. Hükümlü kurum müdürlüğüne hitaben yazılı talepte bulunur. Hangi fıkraya dayandığı belirtilir.
- Onayı takip edin. Kurum amirinin önerisi ve başsavcılık onayı beklenir. Aile dışarıdan savcılığı takip edebilir.
- Refakat planını öğrenin. İzin çıkınca gidiş saati, araç ve refakat ekibi belirlenir.
Hükümlü mazeret izni hasta ziyaretinde hastane dışına çıkmaya izin vermez. İzin yalnızca ziyaret amacıyla verilir. Hükümlü hastanede belirlenen süre kadar kalır ve kuruma döner.
Kimler Yakın Sayılır?
Kanun “yakın” kavramını fıkralara göre farklı tanımlar. Bu ayrım uygulamada en çok karıştırılan noktadır. Aşağıdaki tablo hangi fıkrada kimlerin sayıldığını gösterir.
| Fıkra | Ölüm hâlinde | Ağır hastalık hâlinde |
|---|---|---|
| m.94/1 (iyi hâlli, 10 gün) | Ana, baba, eş, kardeş, çocuk | Ana, baba, eş, kardeş, çocuk |
| m.94/2 (refakatli) | İkinci derece dahil kan veya kayın hısımları ve eş | Ana, baba, eş, kardeş, çocuk ve eşin anne veya babası |
İkinci derece kan hısımları büyükanne, büyükbaba, torun ve kardeştir. İkinci derece kayın hısımları ise eşin büyükanne ve büyükbabası ile eşin kardeşidir. Kayınvalide ve kayınpeder birinci derece kayın hısmıdır. Dolayısıyla cenaze izni kapsamına girerler.
Buna karşılık m.94/1 çok daha dardır. Büyükanne veya kayınvalidenin ölümü için on günlük izin verilemez. Bu hâlde yalnızca iki günlük refakatli cenaze izni gündeme gelir. Amca, dayı, hala, teyze ve kuzen üçüncü derece hısımdır. Onlar için hiçbir fıkra kapsamında cezaevi mazeret izni verilemez.
Nişanlı, eski eş veya yakın arkadaş yakın sayılmaz. Resmî nikâh olmayan birliktelikler de kapsam dışındadır. Bu durumlarda idarenin takdiriyle bile izin verilmesi mümkün değildir. Çünkü kanun kapsamı sınırlı sayma yöntemiyle belirlemiştir.
Hangi Hükümlüler Mazeret İzni Alamaz?
Cezaevi mazeret izni her hükümlüye açık değildir. Kanun bazı grupları kapsam dışında tutar. Bazı gruplar için ise idarenin güvenlik değerlendirmesi belirleyicidir.
- Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri. 5275 sayılı Kanun m.25 kapsamındadır. m.94/2 refakatli izinden bile yararlanamazlar.
- Yüksek güvenlikli kurumda bulunanlar. m.93/1 gereği genel izin hakları yoktur. Yalnızca m.94/2 refakatli cenaze ve hasta ziyareti izni alabilirler.
- Tehlikeli hükümlüler. m.94/2 “tehlikeli olmayan” hükümlüyü esas alır. Terör ve örgüt suçlarından hükümlüler için idare güvenlik değerlendirmesi yapar.
- İyi hâl şartını taşımayanlar. Onda bir süresini doldurmayan veya disiplin cezası kaldırılmayan hükümlü m.94/1 iznini alamaz.
- İzinden dönmeyerek firar edenler. m.97/3 uyarınca bir daha özel izin alamazlar. Mazeret izni ise ayrı değerlendirilir.
Tehlikelilik değerlendirmesi somut olmalıdır. Hükümlünün suç tipi tek başına yeterli gerekçe değildir. Anayasa Mahkemesi, Balaban kararında iyi hâl eksikliğinin refakatli izin için ret gerekçesi yapılamayacağını belirtmiştir. Çünkü kanun bu izin için iyi hâl aramaz.
Cinsel suçlardan hükümlüler için kanunda özel bir izin yasağı yoktur. Ancak uygulamada güvenlik değerlendirmesi daha sıkı yapılır. Gidilecek adresin mağdurla ilişkisi araştırılır. Çocuk hükümlüler bakımından ise çocuk eğitimevleri için refakat şartı aranmaz.
Açık Cezaevi İzin Hakkı: Özel İzin ve İş Arama İzni
Açık cezaevi izin hakkı denince akla cezaevi özel izin gelir. 5275 sayılı Kanun m.95 bu izni düzenler. Amaç aile bağlarını sürdürmek ve dış dünyaya uyumu kolaylaştırmaktır. İzin açık kurumda bulunanlara ve açığa ayrılmaya hak kazananlara verilir.
Cezaevi özel izin üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar kullanılabilir. Bu süre 7242 sayılı Kanun ile üç günden yedi güne çıkarılmıştır. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde izinler birleştirilebilir. Kurum en üst amiri önerir, Cumhuriyet başsavcılığı onaylar.
Özel izin için ölüm veya hastalık gibi bir mazeret gerekmez. Hükümlü evine gider, ailesiyle vakit geçirir. Bu izin sayesinde düğün, bayram veya nişan gibi etkinliklere katılabilir. Yani kapalı kurumdaki hükümlü düğüne gidemez. Açık kurumdaki hükümlü ise özel izin dönemine denk gelirse gidebilir.
Özel iznin kullanıldığı yer konusunda kanunda sınırlama yoktur. Hükümlü başka ile gidebilir. Yol süresi mesafeye göre eklenir. Yargıtay, dört günlük yol talebinin makul olup olmadığını değerlendirmeden verilen ret kararını hukuka aykırı bulmuştur.
Yargıtay kararı: Açık kurumdaki hükümlünün özel izin yol süresi talebi, mesafe ve makul süre değerlendirmesi yapılmadan reddedilemez. Hükümlü aynı il sınırları içindeki köye gideceğinden yol talebi somut olarak incelenmelidir. (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2017/1711, K. 2018/186, T. 23.01.2018)
İş arama izni ise m.96’da düzenlenir. Hükümlülük süresinin en az altı ayını kesintisiz geçiren ve koşullu salıverilmesine bir ay kalan hükümlü bu izni alabilir. İzin çalışma günlerinde sekiz saate kadar verilir. Amaç tahliye sonrası iş bulmaktır. Uygulamada açık cezaevi izin uygulaması içinde en az kullanılan türdür.
Açık cezaevi yazımızda açığa ayrılma şartları ayrıntılı anlatılmıştır. Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme ile izin kurumunun ilişkisi de orada ele alınmıştır.
Tutuklular Mazeret İzni Alabilir mi?
Tutuklu henüz hükümlü değildir. Hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet yoktur. Bu yüzden m.94/1 kapsamındaki on günlük izin tutukluya verilmez. Ancak kanun tutukluyu tamamen izinsiz bırakmamıştır.
5275 sayılı Kanun m.116 tutuklulara uygulanacak hükümleri sayar. Bu maddeye 2012 yılında eklenen fıkralar tutukluya refakatli cenaze ve hasta ziyareti imkânı tanır. Kapsam m.94/2 ile aynıdır. İkinci derece dahil kan veya kayın hısmının ya da eşin ölümünde iki gün izin verilebilir. Ağır hastalıkta ise bir gün verilebilir.
Tutuklu için onay sürecinde soruşturma ve kovuşturmanın selameti de değerlendirilir. İzin soruşturmayı tehlikeye düşürmeyecekse verilir. Kurum amiri önerir, Cumhuriyet başsavcılığı onaylar. Dış güvenlik görevlisi mutlaka eşlik eder.
Tutuklunun ailesi için en pratik yol tutuklama kararını veren mahkemenin savcılığına da bilgi vermektir. Dosyadaki savcı güvenlik görüşü bildirebilir. Bu görüş izin sürecini hızlandırır. Tutuklama ve tutuklamaya itiraz yazılarımızda tutukluluk sürecinin diğer yönleri anlatılmıştır.
Başvuru Usulü ve Cezaevi Mazeret İzni Dilekçesi
Cezaevi mazeret izni başvurusu yazılı dilekçe ile yapılır. Dilekçe kurum müdürlüğüne verilir. Hükümlü okuma yazma bilmiyorsa kurum personeli yardım eder. Avukat da hükümlü adına talepte bulunabilir. Aile dışarıdan dilekçeyi UYAP veya savcılık aracılığıyla iletebilir.
Dilekçede şu unsurlar bulunmalıdır:
- Kimlik bilgileri. Hükümlünün adı, soyadı, TC kimlik numarası ve koğuş bilgisi yazılır.
- Mazeret olayı. Kimin öldüğü veya hastalandığı, tarih ve yer belirtilir.
- Yakınlık derecesi. Ölen veya hasta kişinin hükümlüye yakınlığı açıkça yazılır.
- Dayanak madde. 5275 sayılı Kanun m.94/1 veya m.94/2 ibaresi eklenir.
- Gidilecek adres. Cenaze veya hastane adresi tam olarak yazılır. Konaklama yeri varsa belirtilir.
- Ekler. Ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği veya sağlık kurulu raporu listelenir.
- Tarih ve imza. Dilekçe tarihlenir ve imzalanır.
Örnek dilekçe metni şöyle olabilir. “Bursa Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne. Kurumunuzda hükümlü olarak bulunmaktayım. Babam Ahmet Yılmaz 8 Kasım 2026 tarihinde vefat etmiştir. Cenazesi 10 Kasım 2026 tarihinde Bursa Osmangazi ilçesinde defnedilecektir. 5275 sayılı Kanun m.94 uyarınca tarafıma mazeret izni verilmesini talep ederim. Ölüm belgesi ve nüfus kayıt örneği ektedir. Saygılarımla.”
Dilekçe İdare ve Gözlem Kurulu tarafından değil, kurum en üst amiri tarafından değerlendirilir. Amir önerisini Cumhuriyet başsavcılığına iletir. Başsavcılık onaylar veya reddeder. Uygulamada cenaze izni genellikle aynı gün veya ertesi gün sonuçlanır. Hastalık izni ise birkaç gün sürebilir.
Hükümlü mazeret izni çıktığında kurum çıkış ve dönüş saatini yazılı olarak bildirir. Bu belge hükümlünün yanında bulunur. Dönüş saati bağlayıcıdır. Gecikme hâlinde disiplin ve ceza sorumluluğu doğar.
İzin Talebinin Reddi ve İnfaz Hâkimliğine Şikâyet
Cezaevi mazeret izni talebi reddedilebilir. Ret kararı gerekçeli olmalıdır. Gerekçe soyut güvenlik kaygısı olamaz. Somut olgulara dayanmalıdır. Hükümlü ret kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidebilir.
4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.4 izin işlemlerini infaz hâkimliğinin görev alanına alır. m.5 uyarınca şikâyet işlemin öğrenilmesinden itibaren on beş gün içinde yapılır. Şikâyet yazılı olur. Hükümlü kurum aracılığıyla da gönderebilir.
İnfaz hâkimi dosya üzerinden karar verir. Şikâyeti yerinde görürse işlemi iptal eder. Yerinde görmezse reddeder. Bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. Ağır ceza mahkemesi kararı kesindir.
Cenaze gibi zaman baskısı olan hâllerde bu yol fiilen yetersiz kalabilir. Cenaze kaldırılmış olur. Bu durumda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelir. Mahkeme, Balaban kararında infaz hâkimliğine şikâyetin bu tür taleplerde zorunlu bir ön yol olmadığını kabul etmiştir. İhlal tespit edilirse manevi tazminata hükmedilebilir.
Ret kararı sonrası dikkat edilecek noktalar şunlardır:
- Ret yazısının bir örneğini hemen isteyin. Gerekçeyi okuyun.
- Gerekçede yazan güvenlik kaygısına karşı somut cevap hazırlayın.
- Alternatif teklif sunun. Refakat sayısı, kısa süre veya kapalı kurumda konaklama gibi.
- On beş günlük süreyi kaçırmayın.
- Bir ceza avukatıyla Anayasa Mahkemesi başvurusunun şartlarını değerlendirin.
İzin İhlali ve Firar: İzinden Dönmemenin Sonuçları
İzin ihlali firar sayılır mı? Bu sorunun cevabı gecikme süresine bağlıdır. 5275 sayılı Kanun m.97 iki ayrı durum düzenler. İki gün veya daha az gecikme disiplin işlemi gerektirir. İki günden fazla gecikme veya hiç dönmeme ise firar sayılır.
Firar hâlinde TCK m.292 uygulanır. Temel cezası altı aydan bir yıla kadar hapistir. Cebir veya tehdit kullanılırsa bir yıldan üç yıla çıkar. Silahlı veya birden fazla hükümlüyle birlikte kaçma hâlinde ceza bir kat artırılır. Bu ceza mevcut cezaya eklenir. Firar süresi infazdan sayılmaz.
TCK m.293 etkin pişmanlık hükmü içerir. Kaçtıktan sonra kendiliğinden teslim olan hükümlünün cezası indirilir. İndirim oranı kaçış süresine göre altıda birden altıda beşe kadar değişir. Altı ayı geçen kaçışlarda indirim yapılmaz. Yani izinden dönmeyen hükümlünün bir an önce teslim olması lehinedir.
Disiplin yönü de ağırdır. 5275 sayılı Kanun m.44/3 uyarınca izinden dönmeme veya iki günden fazla gecikme on bir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezası gerektirir. İki gün veya daha az gecikme için m.44/2 uyarınca bir günden on güne kadar hücre cezası verilir. Her iki hâlde de hükümlü açık kurumdan kapalı kuruma iade edilir.
İzin ihlali firar iddiasında savunma hakkı vardır. Yargıtay makul gecikmeleri disiplin cezası sebebi saymamıştır. Yirmi dakika veya bir saat kırk beş dakika gibi gecikmeler makul kabul edilmiştir. Otobüsün rötarı, yolu bilmeme ve kaza gibi nedenler belgelendirilirse disiplin cezası kaldırılabilir.
Yargıtay kararı: Açık kurumdan yirmi dört saatlik izne çıkan hükümlünün yirmi dakika geç dönmesi makul süre içinde kabul edilmelidir. Bu gecikme için verilen hücre cezasına karşı şikâyetin reddi hukuka aykırıdır. (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2025/1198, K. 2025/5229, T. 27.06.2025)
Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik hâlinde izinden dönemeyen hükümlüye ceza verilmez. Bu istisna 7242 sayılı Kanun ile m.97/1’e eklenmiştir. Deprem bölgesinde kalan hükümlüler için bu hüküm uygulanmıştır.
İzin sırasında yeni suç işlenmesi ayrı bir sorundur. Yeni suç bağımsız olarak kovuşturulur. Ayrıca açığa ayrılma ve koşullu salıverilme şartları yeniden değerlendirilir. Koşullu salıverilmenin geri alınması yazımızda bu konu ele alınmıştır.
Cezaevi mazeret izni ile karıştırılan bazı kurumlar vardır. İnfaz erteleme hükümlünün kendi hastalığı içindir ve 5275 sayılı Kanun m.16’ya dayanır. Hasta hükümlü infazı da ayrı bir konudur. 2020-2023 arasında uygulanan COVID izni ise geçici m.9 ve geçici m.10 ile düzenlenmişti ve sona ermiştir. Bu izinlerin hiçbiri mazeret izni değildir.
Bursa’da Cezaevi Mazeret İzni
Bursa’da cezaevi mazeret izni süreci Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı üzerinden yürür. İlde Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Bursa E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ve Bursa Açık Ceza İnfaz Kurumu bulunur. Her kurumun en üst amiri izin önerisini başsavcılığa iletir.
Başsavcılık bünyesinde infaz işlerinden sorumlu Cumhuriyet savcılığı bulunur. İzin onayları burada değerlendirilir. Cenaze izinlerinde hızlı karar verilmesi beklenir. Aileler belgeleri doğrudan bu savcılığa da ulaştırabilir.
Ret kararlarına karşı şikâyet Bursa İnfaz Hâkimliğine yapılır. İnfaz hâkimliği Bursa Adliyesi içinde görev yapar. İnfaz hâkimliği kararına itiraz ise Bursa Ağır Ceza Mahkemelerine gider. Bu süreçte Bursa Adliyesi yazımızdaki genel bilgiler yol gösterici olabilir.
Bursa’dan başka ile cenazeye giden hükümlü için konaklama kararını gidilen ilin valisi verir. Bursa’ya başka ilden gelen hükümlü için ise Bursa Valiliği yetkilidir. Konaklama Bursa’daki kapalı kurumlardan birinde sağlanabilir.
Bursa’da faaliyet gösteren bir ceza avukatı izin dilekçesini hazırlayabilir. Belgelerin tam olmasını sağlar. Ret hâlinde şikâyet ve itiraz süreçlerini takip eder. İzin ihlali firar iddialarında ise disiplin ve ceza soruşturmasında savunma yapar.
Cezaevi Mazeret İzni Hakkında Yargıtay Kararları
Anayasa Mahkemesi, E. 2017/124, K. 2018/9, T. 14.02.2018 sayılı kararında “izinli iken firar eden hükümlüye bir daha izin verilmez” kuralını incelemiştir. Kırklareli İnfaz Hâkimliği kuralın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, kuralın izin sisteminin kötüye kullanılmasını önlediğini belirtmiştir. İzinli iken kaçan hükümlü ile açık kurumdan kaçan hükümlünün aynı konumda olmadığını vurgulamıştır. İptal talebi oybirliğiyle reddedilmiştir.
Anayasa Mahkemesi, Mehmet Balaban başvurusunda (B. No. 2020/7697, T. 20.06.2023) yoğun bakımdaki babasını ziyaret ve cenaze izni talepleri reddedilen hükümlünün başvurusunu incelemiştir. Ret gerekçesi iyi hâlli olmama ve güvenlik kaygısıydı. Mahkeme, m.94/2 izni için iyi hâl aranmadığını belirtmiştir. Güvenlik riskine dair somut veri bulunmadığını tespit etmiştir. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2016/4396, K. 2016/4072 sayılı kararında beş günlük özel izinden bir saat kırk beş dakika geç dönen hükümlünün durumunu incelemiştir. Hükümlü İzmir’i bilmediğini ve ulaşım sorunu yaşadığını savunmuştur. Daire bu gecikmeyi makul bulmuştur. Hücre cezası ve kapalı kuruma iade işlemine karşı şikâyetin reddi kanun yararına bozulmuştur. Karar, benzer yöndeki Yargıtay 7. Ceza Dairesi E. 2014/32457, K. 2014/21699, T. 22.12.2014 sayılı karara da atıf yapmıştır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/2596, K. 2024/2903, T. 26.04.2024 sayılı kararında 2020 öncesinde açık kurumdan firar eden hükümlünün özel izin yasağını değerlendirmiştir. Daire, infaz hukukunda derhal uygulama ilkesinin geçerli olduğunu belirtmiştir. 7242 ile getirilen m.97/3 yasağının bu hükümlüye de uygulanacağına karar vermiştir. Doktrinde bu karar kanunilik ilkesi yönünden eleştirilmektedir.
Cezaevi Mazeret İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular
Cezaevi mazeret izni kaç gün sürer?
Cezasının onda birini iyi hâlle geçiren hükümlüye yol hariç on güne kadar izin verilebilir. Bu şartı taşımayan hükümlü için cenaze izni yol hariç iki gün, hasta ziyareti izni yol hariç bir gündür. Yol süresi mesafeye göre ayrıca eklenir.
Cezaevindeki yakınım cenazeye katılabilir mi?
Evet, tehlikeli olmayan her hükümlü ikinci derece yakınının cenazesine katılmak için izin isteyebilir. Kapalı kurumdaki hükümlü dış güvenlik görevlisi refakatinde gider. Yalnızca ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri bu haktan yararlanamaz. Cezaevi cenaze izni için ölüm belgesi ve nüfus kaydı yeterlidir.
Hükümlü mazeret izni için hangi belgeler gerekir?
Ölüm hâlinde ölüm belgesi ve yakınlığı gösteren nüfus kayıt örneği gerekir. Ağır hastalıkta ise sağlık kurulu raporu şarttır. Raporda yaşamsal tehlike ibaresi bulunmalıdır. Afet hâlinde zararı gösteren resmî belge istenir.
Cezaevi özel izin kaç günde bir verilir?
Açık kurumdaki hükümlüye üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar özel izin verilebilir. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde izinler birleştirilebilir. Kapalı kurumdaki hükümlü açığa ayrılmaya hak kazanmadıkça özel izin alamaz.
İzinden geç dönersem ne olur?
İki gün veya daha az gecikme disiplin cezası gerektirir. Bir günden on güne kadar hücre cezası verilebilir ve hükümlü kapalı kuruma iade edilir. İki günden fazla gecikme ise firar sayılır. TCK m.292 uyarınca altı aydan bir yıla kadar hapis cezası gündeme gelir. Makul gecikmeler Yargıtay kararlarıyla korunmaktadır.
İzin ihlali firar sayılınca bir daha izin alınabilir mi?
5275 sayılı Kanun m.97/3 uyarınca izinden dönmeyen veya iki günden fazla geç dönen hükümlüye bir daha özel izin verilmez. Bu yasak aynı infaz dönemi için geçerlidir. Mazeret izni ise ayrı değerlendirilir ve kanunda mutlak yasak yoktur. Uygulamada güvenlik değerlendirmesi olumsuz sonuçlanabilir.
Tutuklu cenazeye gidebilir mi?
Evet, 5275 sayılı Kanun m.116 uyarınca tutuklu da ikinci derece yakınının cenazesine refakatle katılabilir. Süre yol hariç iki gündür. Kurum amiri önerir, Cumhuriyet başsavcılığı onaylar. Soruşturmanın selameti değerlendirilir.
Hükümlü düğüne gidebilir mi?
Kapalı kurumdaki hükümlü düğün için izin alamaz. Çünkü mazeret izni yalnızca ölüm, ağır hastalık ve afet hâlleri içindir. Açık kurumdaki hükümlü ise özel izin dönemi düğüne denk gelirse katılabilir. Açık cezaevi izin hakkı bu yönüyle daha geniştir.
Cezaevi mazeret izni reddedilirse ne yapılır?
Ret kararına karşı on beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir. İnfaz hâkimliği kararına yedi gün içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. Cenaze geçmişse Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu gündeme gelir. Bu süreçte bir ceza avukatıyla çalışmak yararlı olur.
İzinde geçen süre cezadan düşer mi?
Evet, 5275 sayılı Kanun m.93/2 uyarınca izinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır. Cenaze veya hastane için dışarıda geçen günler infazdan düşülür. Ancak firar süresi infazdan sayılmaz.
Bu yazı Avukat Mustafa Yılmaz tarafından hazırlanmıştır. Avukat Mustafa Yılmaz, Bursa Barosu’na kayıtlı lisanslı bir avukattır. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Stajını Ankara Barosu’nda tamamlamış ve mesleğini Bursa’da sürdürmektedir. Öğrencilik yıllarında Uluslararası Hukuk Kongresi’nde Türkiye’yi raportör olarak temsil etmiştir.
Çalışmalarını ağırlıklı olarak ceza hukuku alanında yürütmektedir. Bursa ceza avukatı olarak soruşturma ve kovuşturma dosyalarını takip etmektedir. Ayrıntılı bilgi için hakkımızda sayfasına bakabilirsiniz.
Bir ceza avukatı cezaevi mazeret izni başvurusunu hazırlar, belgeleri tamamlar, ret kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolunu takip eder ve izin ihlali iddialarında savunma yapar.
Danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.
Bu yazı 9 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.