Ceza Hukuku

Hasta hükümlü infaz erteleme nasıl alınır?

Hasta hükümlü infaz erteleme, 5275 sayılı Kanun m.16 ile düzenlenir. Hapis cezası hükümlünün hayatı için kesin tehlike oluşturuyorsa veya hükümlü ağır hastalık ya da engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremiyorsa infaz iyileşinceye kadar geri bırakılır. Karar, Adli Tıp Kurumu onaylı sağlık kurulu raporuna dayanır ve infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir. Ret kararına karşı 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır.

m.16/2 ve m.16/6Hastalık nedeniyle geri bırakmanın iki ayrı yasal dayanağı.
ATK onayı şartHastane sağlık kurulu raporu tek başına yetmez, Adli Tıp onayı gerekir.
15 günSavcılığın ret kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet süresi.
65 yaş 3 yıl7550 sonrası 65 yaşını bitirenler için konutta infaz sınırı.

Son güncelleme: 9 Kasım 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

Hasta Hükümlü İnfaz Nedir, Kimleri Kapsar

Hasta hükümlü infaz, ağır hastalık, engellilik veya ileri yaş nedeniyle cezaevi koşullarına dayanamayan hükümlünün cezasının geri bırakılmasını, konutta çektirilmesini veya denetimli serbestliğe erken geçişini sağlayan 5275 sayılı Kanun m.16, m.105/A ve m.110’daki özel infaz rejimidir.

Bursa’da yaşayan Serkan Bey’in 72 yaşındaki babası, 4 yıl hapis cezası kesinleşince cezaevine girdi. Babası diyaliz hastasıydı ve iki ay içinde durumu ağırlaştı. Ailenin aklında tek soru vardı. Babaları cezaevinde kalmak zorunda mıydı. Bir ceza avukatıyla görüştüklerinde üç ayrı yolun bulunduğunu öğrendiler.

Hasta hükümlü infaz rejimi üç araçtan oluşur. İlki infazın geri bırakılmasıdır (m.16). İkincisi konutta infazdır (m.110). Üçüncüsü ağır hasta için denetimli serbestliğe erken geçiştir (m.105/A). Her birinin şartı, karar mercii ve sonucu farklıdır. Sitedeki cezanın infazının ertelenmesi yazısı m.17’deki isteğe bağlı ertelemeyi anlatır. Bu yazı ise yalnızca hastalık ve yaşlılık hâline odaklanır.

5275 Sayılı Kanun m.16 Fıkra Fıkra

5275 sayılı Kanun m.16, hapis cezasının infazının hastalık nedeniyle ertelenmesini düzenler. Maddenin altı fıkrası vardır. Her biri farklı bir durumu karşılar.

  • m.16/1 akıl hastalığı. Hükümlü akıl hastalığına tutulursa infaz geri bırakılır. Hükümlü, TCK m.57 uyarınca sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır. Bu fıkra ile TCK m.57 arasındaki bağ önemlidir. Hükümlü serbest bırakılmaz, yüksek güvenlikli sağlık kurumuna yerleştirilir.
  • m.16/2 diğer hastalıklar. Hastalık hâlinde ceza, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde infaz edilir. Hapis cezasının infazı hükümlünün hayatı için kesin bir tehlike oluşturuyorsa infaz iyileşinceye kadar geri bırakılır. Ölçüt ağırdır. Hastalığın varlığı yetmez, infaz ile hayati tehlike arasında bağ aranır.
  • m.16/3 usul. Geri bırakma kararı, Adli Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapora göre verilir. Karar mercii, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığıdır. Hükümlünün sağlık durumu, raporda belirtilen sürelerde veya en geç bir yılda bir incelettirilir.
  • m.16/4 gebelik ve doğum. Gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadın hükümlünün cezası geri bırakılır. Bu süre 7242 sayılı Kanun ile altı aydan bir yıl altı aya çıkarılmıştır.
  • m.16/5 istisna. Kapalı kurumda hamile kalan ve koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla kalan ya da tehlikeli sayılan kadın hükümlüler 16/4 kapsamına girmez.
  • m.16/6 ağır hastalık ve engellilik. Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlünün cezası iyileşinceye kadar geri bırakılabilir. Hükümlünün toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı da değerlendirilmelidir.

Uygulamada hasta hükümlü infaz başvurularının büyük bölümü m.16/6’ya dayanır. Çünkü 16/2’deki kesin hayati tehlike ölçütü çok dardır. 16/6’daki ölçüt ise bakım ihtiyacına odaklanır.

Önemli: m.16/6 fıkrası 7242 sayılı Kanun ile değil, 2013 tarihli 6411 sayılı Kanun ile eklenmiştir. “Ağır ve somut” ifadesi 2014’te 6545 sayılı Kanun ile metne girmiştir. 7242 sayılı Kanun ise 16/4’teki doğum sonrası süreyi uzatmıştır.

Ağır Hastalık Nedeniyle İnfazın Ertelenmesi Şartları

Ağır hastalık nedeniyle infazın ertelenmesi için m.16/6 üç şart arar. Üçü birlikte gerçekleşmelidir.

  • Ağır hastalık veya engellilik. Hastalığın niteliği değil, etkisi ölçülür. Kontrol altındaki kronik bir hastalık genellikle yeterli görülmez.
  • Hayatını yalnız idame ettirememe. Hükümlü, cezaevi koşullarında beslenme, temizlik, hareket ve tedavi gibi günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılayamamalıdır. Adli Tıp raporu tam olarak bu soruyu yanıtlar.
  • Toplum güvenliği değerlendirmesi. Hükümlünün dışarıda ağır ve somut bir tehlike oluşturmayacağı kanaatine varılmalıdır. Bu değerlendirmeyi Cumhuriyet Başsavcılığı yapar. Uygulamada savcılık kolluktan araştırma ister. Suçun niteliği, disiplin geçmişi ve hükümlünün sosyal çevresi dikkate alınır.

Sağlık şartı gerçekleşse bile toplum güvenliği şartı aşılamayabilir. Örneğin örgütlü suçlardan hükümlü kişilerde savcılık daha çekingen davranır. Bu nedenle hasta hükümlü infaz erteleme dilekçesi yalnızca tıbbi belgelerle sınırlı kalmamalıdır. Hükümlünün nerede, kiminle ve nasıl bakılacağı somut olarak anlatılmalıdır.

Fıkradaki “geri bırakılabilir” ifadesi takdir yetkisi tanır. m.16/2’de ise “geri bırakılır” denir. Bu fark önemlidir. 16/6’da savcılığın ret kararını gerekçelendirmesi gerekir. Gerekçesiz ret, infaz hâkimliği önünde başlı başına şikâyet sebebidir.

m.25/1-ı uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazına hastalık nedeniyle ara verilmez. Bu hükümlüler için tedavi, kurumda veya tek kişilik yüksek güvenlikli mahkûm koğuşunda yapılır. Yargıtay, akıl hastalığı hâlinde m.16/1’in ağırlaştırılmış müebbet için de uygulanacağını kabul etmiştir. Bu konuya kararlar bölümünde değinilir.

Cezaevinde Kalamaz Raporu Ne Anlama Gelir

Cezaevinde kalamaz raporu, halk arasında kullanılan bir ifadedir. Kanunda bu başlıkla bir belge yoktur. Kastedilen, Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun m.16 kapsamında verdiği olumlu rapordur. Rapor genellikle iki sorudan birine yanıt verir. Hükümlünün cezaevinde kalması hayatı için kesin tehlike oluşturur mu. Hükümlü cezaevi koşullarında hayatını yalnız idame ettirebilir mi.

Cezaevinde kalamaz raporu alınması, tek başına tahliye anlamına gelmez. Rapor, savcılık kararının zorunlu ön şartıdır. Olumlu rapora rağmen toplum güvenliği gerekçesiyle ret kararı verilebilir. Olumsuz rapor hâlinde ise savcılığın erteleme kararı vermesi mümkün değildir.

Uygulamada hangi hastalıkların olumlu sonuçlandığı sık sorulur. Kanun hastalık listesi vermez. Adli Tıp Kurumu her olguyu kendi bulgularıyla değerlendirir. Yine de belirli hastalık grupları öne çıkar.

Tablo 1. Uygulamada sık karşılaşılan hastalık grupları ve Adli Tıp yaklaşımı. Her olgu ayrı değerlendirilir, tablo yol göstericidir.
Hastalık grubu Uygulamadaki değerlendirme Dayanak
İleri evre kanser (metastaz, yatağa bağımlılık) Olumlu sonuçlanma ihtimali yüksek m.16/2 veya 16/6
Son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz) Tek başına yetmez, komplikasyon ve bakım ihtiyacı aranır m.16/6
Ağır kalp yetmezliği, ileri KOAH Fonksiyonel kapasite ölçülür, oksijen bağımlılığı önemli m.16/2 veya 16/6
Felç, ağır nörolojik hastalık Günlük yaşam aktivitelerinde bağımlılık belirleyici m.16/6
Demans, ağır psikiyatrik hastalık Akıl hastalığı sayılırsa 16/1, sayılmazsa 16/6 m.16/1 veya 16/6
Yüksek oranlı engellilik Oran değil, kurumda yalnız yaşayamama ölçülür m.16/6
Yalnızca ileri yaş m.16 için yeterli değil, m.110 ve m.105/A yolları gündeme gelir m.110/2, 105/A

Tek başına yaşlılık, m.16 kapsamında geri bırakma sebebi değildir. Yaşlı hükümlü için asıl araç m.110’daki konutta infazdır. Yaşlılığa eşlik eden hastalıklar ise 16/6 kapsamında değerlendirilebilir.

Önemli: Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun 2013 yılı ilk yarısına ait 765 raporu inceleyen bir çalışmada, olguların yaklaşık yüzde 12’sinde bakıma muhtaç olma hâli tespit edilmiştir. Başvuruların büyük bölümü olumsuz sonuçlanır. Dosyanın eksiksiz hazırlanması bu nedenle belirleyicidir.

Adli Tıp Kurumu Raporu Süreci Adım Adım

Adli Tıp Kurumu raporu, hasta hükümlü infaz sürecinin kalbidir. Süreç çoğu zaman aylar alır. Adımları bilmek zaman kaybını azaltır.

  1. Başvuru. Hükümlü, vekili veya yakını, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığına dilekçe verir. Kurum doktoru da m.80 uyarınca durumu resen bildirebilir.
  2. Hastaneye sevk. Savcılık, hükümlüyü Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesine sevk eder. Hastane sağlık kurulu, m.16 sorularına yanıt veren rapor düzenler.
  3. Adli Tıp Kurumuna gönderme. Hastane raporu ve tüm tedavi dosyası Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kuruluna gönderilir. Kurul, dosya üzerinden karar verebilir veya hükümlüyü İstanbul’a muayeneye çağırabilir.
  4. Kurul kararı. 3. İhtisas Kurulu, hastane raporunu onaylar veya onaylamaz. Olumlu raporda kontrol süresi de belirtilir. Süre belirtilmemişse m.16/3 gereği yılda bir kontrol yapılır.
  5. Savcılık kararı. Rapor savcılığa döner. Savcılık toplum güvenliği değerlendirmesini yapar ve geri bırakma veya ret kararı verir.
  6. Tebliğ ve yükümlülükler. Karar hükümlüye ve vekiline tebliğ edilir. Kararda uyulacak yükümlülükler yazılır.

Adli Tıp Kurumu raporu ile üniversite hastanesi raporu çelişirse ne olur. Kanun, Adli Tıp onayını şart koşar. Bu nedenle çelişkide Adli Tıp görüşü esas alınır. Ancak hükümlü, yeni tıbbi bulgularla yeniden rapor isteyebilir. Ayrıca 2659 sayılı Kanun m.15 uyarınca ihtisas kurulu raporlarına karşı Adli Tıp Genel Kuruluna başvuru yolu vardır. Bu yol uygulamada mahkeme veya savcılık aracılığıyla işletilir.

Rapora itirazda üç nokta öne çıkar. Kurulda ilgili branş uzmanının bulunup bulunmadığı. Muayene yapılmadan dosya üzerinden karar verilip verilmediği. Güncel tetkiklerin dosyada olup olmadığı.

Erteleme Kararını Kim Verir, Rette Ne Yapılır

Geri bırakma kararını mahkeme değil, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığı verir. Hükümlü Bursa’daki bir kurumda ise Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı infaz savcılığı yetkilidir. Hükümlünün ikametgâhı önemli değildir. Hasta hükümlü infaz talebi bu nedenle kurumun bulunduğu yerde takip edilir.

Savcılık ret kararı verirse yol kapanmaz. 4675 sayılı Kanun m.4 uyarınca Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararlarına karşı infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. m.5’e göre şikâyet süresi, işlemin öğrenilmesinden itibaren 15 gündür. Her hâlde işlem tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. İnfaz hâkimi dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir.

İnfaz hâkimliği kararına karşı da yol vardır. 4675 sayılı Kanun m.6 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir. Bu süre 7499 sayılı Kanun ile bir haftadan iki haftaya çıkarılmıştır ve 1 Haziran 2024 sonrası kararlar için geçerlidir. Ağır ceza mahkemesinin kararı kesindir. Bundan sonra yalnızca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu kalır.

Geri bırakma kararı verilirse hükümlüye yükümlülükler yüklenir. Uygulamada en sık görülenler şunlardır.

  • Belirli bir adreste oturma ve adres değişikliğini bildirme.
  • Yurt dışına çıkış yasağı.
  • Belirli aralıklarla imza veya kolluk kontrolü.
  • Raporda belirtilen sürelerde yeniden muayeneye gitme.

Yükümlülüklere aykırı davranılırsa savcılık geri bırakma kararını kaldırır. Bu karara karşı da infaz hâkimliğine şikâyet mümkündür. Geri bırakma süresince ceza işlemez. Hükümlü iyileşirse kalan ceza aynen infaz edilir. Hükümlü ölürse TCK m.64 gereği ceza düşer.

Yaşlı Hükümlü Konutta İnfaz: m.110 ve 7550

Yaşlı hükümlü konutta infaz, 5275 sayılı Kanun m.110/2 ile düzenlenir. Hükümlü cezasını cezaevinde değil, kendi konutunda çeker. Ceza işlemeye devam eder. Bu yönüyle geri bırakmadan ayrılır. Kararı infaz hâkimi verir. Suçtan doğan zararın giderilmesine ilişkin sorumluluk saklıdır.

Haziran 2025’te yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanun, yaş eşiklerine bağlı ceza sınırlarını önemli ölçüde yükseltti. Ayrıca 80 yaş için yeni bir basamak ekledi.

Tablo 2. m.110 konutta infaz sınırlarının 7550 sayılı Kanun öncesi ve sonrası karşılaştırması.
Hükümlü grubu 7242 dönemi sınırı (2020-2025) 7550 sonrası sınırı (Haziran 2025)
Kadın, çocuk veya 65 yaşını bitirmiş Toplam 1 yıl veya daha az Toplam 3 yıl veya daha az
70 yaşını bitirmiş Toplam 2 yıl veya daha az Toplam 4 yıl veya daha az
75 yaşını bitirmiş Toplam 4 yıl veya daha az Toplam 5 yıl veya daha az
80 yaşını bitirmiş Ayrı basamak yoktu Toplam 6 yıl veya daha az
Ağır hasta veya engelli (m.110/3) Toplam 5 yıl veya daha az Ceza sınırı kaldırıldı, yalnızca ağırlaştırılmış müebbet hariç
Doğum yapan kadın (m.110/4) Toplam 3 yıl veya daha az Toplam 5 yıl veya daha az

m.110/3, hasta hükümlü infaz bakımından en önemli değişikliği taşır. Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlü, cezasının miktarına bakılmaksızın konutta infazdan yararlanabilir. Tespit m.16/3’teki usulle, yani Adli Tıp Kurumu onaylı raporla yapılır. Toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmama şartı burada da aranır. Savcılık durumu birer yıllık dönemlerle inceletir. Hükümlü iyileşirse infaz hâkimi kararı kaldırır. Toplam cezası 10 yılı aşan hükümlülerde elektronik kelepçe zorunludur.

Yaşta “bitirmiş” ifadesi önemlidir. 65 yaşını doldurmayan hükümlü bu basamağa giremez. Doğum tarihi gün olarak dikkate alınır. Yargıtay, birden fazla bağımsız cezası bulunan 75 yaş üstü hükümlüde her cezanın ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir. Cezaların toplanması hükümlü aleyhine yorumlanamaz.

m.110/9 uyarınca terör, örgüt ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hükümlüler yaş basamaklarından yararlanamaz. Bu istisna m.110/3’teki hastalık yolu için geçerli değildir. Konutta infaz kararı infaza başlandıktan sonra da verilebilir. Konutta geçen süre cezadan düşülür. Yükümlülüklere uyulmazsa kalan ceza cezaevinde çektirilir ve m.105/A uygulanmaz.

Geri Bırakma ile Konutta İnfaz Farkları

İki kurum sık karıştırılır. Oysa sonuçları çok farklıdır. Aşağıdaki tablo temel ayrımları gösterir.

Tablo 3. m.16 geri bırakma ile m.110 konutta infaz arasındaki temel farklar.
Ölçüt Geri bırakma (m.16) Konutta infaz (m.110/2-3)
Hukuki nitelik İnfaz durur, ceza işlemez İnfaz sürer, ceza işler
Karar mercii Cumhuriyet Başsavcılığı İnfaz hâkimliği
Rapor Adli Tıp Kurumu onaylı rapor Yaş basamağında rapor gerekmez, hastalıkta ATK onaylı rapor gerekir
Ceza sınırı Yok, ağırlaştırılmış müebbet hariç Yaşa göre 3-6 yıl, hastalıkta sınır yok
Süre İyileşinceye kadar Cezanın sonuna kadar
Denetim Kolluk kontrolü, periyodik muayene Denetimli serbestlik ve kolluk, gerekirse elektronik kelepçe
Koşullu salıverilme Geri bırakma süresi sayılmaz İnfaz rejimine göre koşullu salıverilme uygulanır
Ret hâlinde yol İnfaz hâkimliğine şikâyet Karara itiraz

Kısa cezalarda konutta infaz genellikle daha elverişlidir. Çünkü ceza işler ve dosya kapanır. İlerleyici hastalıklarda ise ağır hastalık nedeniyle infazın ertelenmesi öne çıkar. İki yol birlikte de talep edilebilir.

Ağır Hasta İçin Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme

Üçüncü yol m.105/A’daki denetimli serbestliktir. Normal şartlarda hükümlü, koşullu salıverilmesine bir yıl kala denetimli serbestliğe ayrılabilir. 105/A/3-b ise ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler için bu süreyi üç yıla çıkarır. Şart, Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastane sağlık kurulu raporu ve Adli Tıp Kurumu onayıdır. Bu hükümlüler açık cezaevinde bulunmak zorunda değildir.

7242 sayılı Kanun ile getirilen geçici m.6 da 30 Mart 2020 öncesi suçlar için ek kolaylık sağlar. 65 yaşını bitirmiş ve hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler bu geçici hükümden yararlanabilir. Burada Adli Tıp onayı aranmaz, hastane raporu yeterlidir. Ancak katalog suçlar hariçtir.

Açık cezaevi ile ilişki de sorulur. Ağır hasta hükümlünün açık kuruma geçişi, bakım ihtiyacı nedeniyle her zaman uygun bulunmaz. Bu durumda m.105/A/3-b yolu daha anlamlıdır.

Koşullu salıverilme bakımından fark şudur. Geri bırakma süresi infazdan sayılmaz ve koşullu salıverilme tarihi ileri kayar. Konutta infaz ve denetimli serbestlikte ise ceza işler. İnfaz hesaplama yapılırken bu fark gözetilmelidir. Hükümlünün geri bırakma süresinde ölmesi hâlinde ceza düşer.

Hasta Tutuklu: Adli Kontrol ve Anayasa Mahkemesi

Hasta hükümlü infaz kuralları, kesinleşmiş ceza için geçerlidir. Tutuklu için ayrı bir rejim vardır. CMK m.109/4 uyarınca ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen şüpheli hakkında tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir. Tespit yine m.16/3’teki usulle yapılır. Bu hüküm, kesinleşmemiş mahkûmiyetle tutuklu bulunan sanıklar için de uygulanır.

Hasta tutuklunun avukatı tutuklamanın kaldırılmasını veya adli kontrole çevrilmesini ister. Tutuklama kararına itiraz yolu da açıktır. 5275 sayılı Kanun m.116 gereği sağlık hakları tutuklulara da uygulanır.

Anayasa Mahkemesi, hasta tutuklu ve hükümlü başvurularını Anayasa m.17 kapsamında inceler. AİHM de Türkiye aleyhine Gülay Çetin ve Tekin Yıldız kararlarında aynı ilkeyi vurgulamıştır. Hastalık tek başına ihlal doğurmaz. İhlal, devletin tedavi, nakil ve tahliye kararlarında gecikmesiyle ortaya çıkar.

Yargıtay kararı: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası infaz edilen ve şizofreni tanısı konulan hükümlünün infazının geri bırakılması talebi reddedilmişti. Yargıtay, m.16/1’in ceza türüne bakılmaksızın uygulanacağını, m.25/1-ı’nın akıl hastalığı hâlinde geri bırakmayı engellemediğini kabul etti ve kararı kanun yararına bozdu (Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2006/3324, K. 2006/4240, T. 12.07.2006).

Cezaevinde Sağlık Hakkı: Revir, Sevk, Mahkûm Koğuşu

Erteleme beklenirken hükümlünün tedavisi durmaz. 5275 sayılı Kanun m.71, hükümlüye muayene ve tedavi hakkı tanır. Tedavi önce kurum revirinde yapılır. Yetersiz kalırsa devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm koğuşlarına sevk edilir. m.57 uyarınca sevk, en yakın tam teşekküllü hastaneye yapılır. Özel hastanede tedavi, acil hâller dışında mümkün değildir.

m.78 ile m.80 arasındaki hükümler sağlık denetimini düzenler. Kurum hekimi, hükümlüyü ayda en az bir kez muayene eder. Cezanın infazına engel olabilecek hastalıkları kurum yönetimine bildirir. Rızası olsa bile hükümlü üzerinde tıbbi deney yapılamaz. m.80 uyarınca hekim, hastaneye sevk gereken hâllerde raporunu gecikmeden idareye verir.

Mahkûm koğuşunda aile refakati kural olarak mümkün değildir. Hastanenin tıbbi gereklilik bildirmesi hâlinde idare izin verebilir. Uygulama kuruma göre değişir.

Sağlık hizmetine erişimde sorun yaşanırsa önce kurum idaresine başvurulur. Sonuç alınamazsa infaz hâkimliğine şikâyet edilir. Sevkin geciktirilmesi, tedavinin yarım bırakılması veya ilaçların verilmemesi şikâyet konusudur.

Aile Ne Yapmalı: Hasta Hükümlü İnfaz Başvurusu

Hasta hükümlü infaz başvurusu, çoğu zaman aile tarafından başlatılır. Hükümlü dışarıdaki belgelere ulaşamaz. Aşağıdaki kartlar ailenin yapması gerekenleri özetler.

Tıbbi dosyayı toplayınEpikriz, patoloji sonucu, görüntüleme raporları, ilaç raporları ve engelli sağlık kurulu raporu bir araya getirilir. Eski kayıtlar da eklenir.
Günlük yaşam durumunu belgeleyinHükümlünün yürüme, beslenme, tuvalet ve ilaç kullanımında yardıma muhtaç olduğunu gösteren hekim notları önemlidir. Bakım ihtiyacı somutlaştırılır.
Doğru yolu seçinCeza miktarı ve yaş m.110 basamağına uyuyorsa konutta infaz öne alınır. Ağır ve ilerleyici hastalıkta m.16/6 geri bırakma istenir. İkisi birlikte de talep edilebilir.
Doğru merciye verinGeri bırakma dilekçesi infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığına, konutta infaz dilekçesi infaz hâkimliğine verilir. Yanlış merci zaman kaybettirir.
Toplum güvenliği şartını anlatınHükümlünün kalacağı ev, bakacak kişi ve tedavi planı açıkça yazılır. Disiplin cezası yoksa belirtilir.
Süreleri takip edinRet kararına 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir. İnfaz hâkimliği kararına iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir.

Hasta hükümlü infaz erteleme dilekçesinde şu unsurlar bulunmalıdır. Hükümlünün kimlik ve dosya bilgileri. Mahkûmiyet kararı ve müddetname. Hastalığın tanısı, evresi ve seyri. Cezaevi koşullarında yalnız yaşayamama durumunun açıklaması. Dayanılan madde, yani m.16/2, m.16/6 veya m.110/3. Adli Tıp Kurumuna sevk talebi. Toplum güvenliği bakımından tehlike bulunmadığına ilişkin açıklama. Ekler listesi.

Dilekçe reddedilirse yeni rapora dayanarak yeniden başvurulabilir. Hastalık ilerleyici ise birkaç ay sonra yeni tetkiklerle ikinci başvuru yapmak mümkündür. Önceki olumsuz Adli Tıp Kurumu raporu kesin hüküm oluşturmaz.

Yargıtay kararı: Ağır hastalık veya kısıtlılık nedeniyle yapılan başvuruda infaz hâkimliğinin itirazı reddetmesi, hükümlü lehine olan denetimli serbestlik imkânının gözetilmemesi nedeniyle kanun yararına bozulmuştur (Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2013/17771, K. 2013/17233, T. 20.11.2013).

Bursa’da Hasta Hükümlü İnfaz İşlemleri

Bursa’da hasta hükümlü infaz başvuruları, hükümlünün bulunduğu kuruma göre Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı infaz bürosuna yapılır. Bursa’da H Tipi, E Tipi ve açık ceza infaz kurumları bulunur. Hükümlünün hangi kurumda olduğu, yetkili savcılığı belirler. Bursa Adliyesi bünyesindeki infaz hâkimlikleri ise şikâyet ve konutta infaz taleplerini inceler.

Hastane raporu aşamasında Bursa’daki tam teşekküllü devlet hastaneleri ve üniversite hastanesi devreye girer. Bursa Şehir Hastanesi gibi büyük hastanelerde mahkûm koğuşu bulunur. Sağlık kurulu raporu bu hastanelerden alınır. Rapor daha sonra Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kuruluna gönderilir. İhtisas kurulu İstanbul’da olduğundan hükümlü muayene için İstanbul’a sevk edilebilir. Bu sevkler ring aracıyla yapılır ve hasta hükümlü için yorucudur. Avukat, mümkünse dosya üzerinden değerlendirme talep eder.

Toplum güvenliği değerlendirmesi için savcılık kolluk araştırması yaptırır. Ailenin adresi ve bakım planını önceden netleştirmesi süreci kısaltır. Ret kararlarına karşı Bursa infaz hâkimliklerine şikâyet, ardından Bursa ağır ceza mahkemelerine itiraz yolu izlenir. Bu süreç, Bursa ceza avukatı desteğiyle daha düzenli yürür.

Hasta Hükümlü İnfazı Hakkında Yargıtay ve AYM Kararları

Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2006/3324, K. 2006/4240, T. 12.07.2006 kararında ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsünün akıl hastalığını ele aldı. İnfaz hâkimliği, m.25/1-ı gerekçesiyle geri bırakma talebini reddetmişti. Yargıtay, m.16/1’in ceza türü ayrımı yapmadığını belirtti. m.25/1-ı yalnızca sağlık tedbirlerinin nerede uygulanacağını düzenler. Akıl hastalığı hâlinde geri bırakma ve TCK m.57 tedbiri bu hükümlüler için de geçerlidir. Karar kanun yararına bozuldu.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2013/17771, K. 2013/17233, T. 20.11.2013 kararı ağır hasta hükümlünün başvurusuna ilişkindir. İnfaz hâkimliği, hükümlünün itirazını reddetmişti. Yargıtay, ağır hastalık veya kısıtlılık hâlinde hükümlü lehine olan denetimli serbestlik imkânının gözetilmesi gerektiğini vurguladı. Lehe hüküm incelenmeden verilen ret kararı bozuldu.

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2016/18844, K. 2017/144, T. 11.01.2017 kararı yaşlı hükümlü konutta infaz konusundadır. 75 yaşını bitirmiş hükümlünün birden fazla bağımsız cezası vardı. Her biri tek başına yasal sınırın altındaydı. Mahkeme cezaları toplayarak konutta infazı reddetmişti. Yargıtay, m.99’daki toplamanın içtima anlamına gelmediğini belirtti. Her ceza ayrı ayrı konutta infaz edilebilir. Aynı ilke Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2014/7592, K. 2014/13644, T. 03.06.2014 kararında da yer alır.

Anayasa Mahkemesi, Murat Karabulut başvurusunda (B. No: 2013/2754, T. 18.02.2016) ileri yaştaki kanser hastası hükümlünün cezaevinde ölümünü inceledi. Hükümlünün durumu cezaevi koşullarıyla bağdaşmaz hâle gelmişti. Hastaneye ölümünden kısa süre önce nakledilmiş, yatarak tedavi imkânı bulamamıştı. Mahkeme, Anayasa m.17/3’teki insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi. Bu karar, hasta hükümlü infaz sürecinde gecikmenin tek başına ihlal doğurabileceğini gösterir.

Anayasa Mahkemesi, 2022 yılında verdiği bir başka kararda da benzer sonuca ulaştı. Dördüncü evre akciğer kanseri olan hükümlü hakkında raporlar aylarca olumsuz gelmişti. Olumlu rapor, hükümlünün ölümünden bir hafta sonra cezaevine ulaştı. Mahkeme, kötü muamele yasağının ihlal edildiğini tespit etti.

Hasta Hükümlü İnfaz Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hasta hükümlünün cezası hangi hâlde ertelenir?

İki hâlde ertelenir. Hapis cezasının infazı hükümlünün hayatı için kesin tehlike oluşturuyorsa m.16/2 uygulanır. Hükümlü ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremiyorsa m.16/6 uygulanır. Her iki hâlde de Adli Tıp Kurumu onaylı rapor şarttır.

Hasta hükümlü infaz erteleme kararını kim verir?

Kararı infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığı verir. Mahkeme kararı gerekmez. Savcılık, Adli Tıp Kurumu raporunu ve toplum güvenliği değerlendirmesini birlikte inceler. Ret kararına karşı 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir.

Cezaevinde kalamaz raporu nasıl alınır?

Önce savcılığa başvurulur. Savcılık hükümlüyü tam teşekküllü hastaneye sevk eder. Hastane sağlık kurulu raporu Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kuruluna gönderilir. Kurulun olumlu görüşü uygulamada cezaevinde kalamaz raporu olarak anılır. Süreç genellikle birkaç ay sürer.

Hastane raporu yeterli mi, Adli Tıp Kurumu raporu şart mı?

Tek başına hastane raporu yeterli değildir. m.16/3 açıkça Adli Tıp Kurumu onayını arar. Üniversite hastanesi raporu da onaysız kabul edilmez. Yalnızca geçici m.6 kapsamındaki 65 yaş üstü hükümlülerde hastane raporu yeterlidir.

Adli Tıp olumsuz rapor verirse ne yapılabilir?

Yeni tıbbi bulgularla yeniden başvuru yapılabilir. Adli Tıp Genel Kuruluna itiraz yolu gündeme gelebilir. Raporda ilgili branş uzmanının bulunmaması veya muayene yapılmaması itiraz sebebidir. Ayrıca savcılığın ret kararı infaz hâkimliğine taşınır.

Yaşlı hükümlü konutta infaz için yaş sınırı nedir?

7550 sayılı Kanun sonrası sınırlar şöyledir. 65 yaş için 3 yıl, 70 yaş için 4 yıl, 75 yaş için 5 yıl, 80 yaş için 6 yıl veya daha az toplam hapis cezası. Yaşın bitirilmiş olması gerekir. Kararı infaz hâkimi verir. Terör, örgüt ve cinsel suç hükümlüleri bu basamaklardan yararlanamaz.

Ağır hastalık nedeniyle infazın ertelenmesi ile konutta infaz arasındaki fark nedir?

Geri bırakmada infaz durur ve ceza işlemez. Konutta infazda ceza işlemeye devam eder. Geri bırakma kararını savcılık, konutta infaz kararını infaz hâkimi verir. Ağır hasta hükümlü için m.110/3 ile ceza sınırı kaldırılmıştır.

Hasta hükümlü infaz sürecinde denetimli serbestlik mümkün mü?

Mümkündür. m.105/A/3-b uyarınca ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlü, koşullu salıverilmesine üç yıl kala denetimli serbestliğe ayrılabilir. Adli Tıp Kurumu onaylı rapor gerekir. Açık cezaevinde bulunma şartı aranmaz.

Geri bırakma süresi cezadan düşer mi?

Düşmez. Geri bırakma süresince ceza işlemez ve koşullu salıverilme tarihi ileri kayar. Tek istisna m.16/1’dir. Akıl hastalığı nedeniyle sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.

Hasta tutuklu için de aynı kurallar geçerli mi?

Tutuklu için CMK m.109/4 uygulanır. Ağır hastalık nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyen tutuklu hakkında adli kontrol kararı verilebilir. Tespit yine Adli Tıp Kurumu onaylı raporla yapılır. Sağlık hakları bakımından tutuklu ile hükümlü arasında fark yoktur.

Av. Mustafa Yılmaz
Ceza Avukatı | Bursa Barosu

Bu yazı Avukat Mustafa Yılmaz tarafından hazırlanmıştır. Avukat Mustafa Yılmaz, Bursa Barosu’na kayıtlı lisanslı bir avukattır. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Stajını Ankara Barosu’nda tamamlamış ve mesleğini Bursa’da sürdürmektedir. Öğrencilik yıllarında Uluslararası Hukuk Kongresi’nde Türkiye’yi raportör olarak temsil etmiştir.

Çalışmalarını ağırlıklı olarak ceza hukuku alanında yürütmektedir. Bursa ceza avukatı olarak soruşturma ve kovuşturma dosyalarını takip etmektedir. Ayrıntılı bilgi için hakkımızda sayfasına bakabilirsiniz.

Ceza HukukuSoruşturma ve kovuşturma dosyaları
Bursa BarosuKayıtlı avukat
Bursa AdliyesiBursa ve ilçe mahkemeleri
Güncelleme9 Kasım 2026 tarihli mevzuata göre
Avukat’a Sor: Hasta Hükümlü İnfaz (Cgti̇hk 16/6 )

Hasta hükümlü infaz sürecinde bir ceza avukatı sağlık dosyasını toplar, Adli Tıp sevkini takip eder, erteleme ve konutta infaz başvurularını hazırlar ve ret kararlarına itiraz eder.

Danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.