Ceza Hukuku

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası ne kadar?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası TCK 109 uyarınca temel halde 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Fiil cebir, tehdit veya hile ile işlenirse ceza 2 yıldan 7 yıla çıkar. Silahla, birden fazla kişiyle, eşe veya çocuğa karşı işlenmesi cezayı bir kat artırır. Cinsel amaç varsa ceza ayrıca yarı oranında artırılır. Mağduru soruşturmadan önce güvenli bir yerde serbest bırakan fail TCK 110 ile üçte ikiye kadar indirimden yararlanabilir.

1 – 5 yılTCK 109/1 temel hal için öngörülen hapis cezası aralığı.
2 – 7 yılCebir, tehdit veya hile kullanılırsa uygulanan ceza aralığı.
Yarı oranında artırımSuçun cinsel amaçla işlenmesi halinde eklenen artırım.
Üçte ikiye kadar indirimTCK 110 etkin pişmanlıkla mümkün olan en yüksek indirim.

Son güncelleme: 16 Kasım 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası, bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak özgürlüğünden yoksun bırakan faile TCK 109 uyarınca verilen ve temel halde 1 yıldan 5 yıla kadar hapis öngören yaptırımdır.

Bursa Nilüfer’de yaşayan Serkan Bey, bir alacak tartışmasının ardından iki kişi tarafından aracına bindirildi. Araç yaklaşık kırk dakika şehir dışında dolaştı. Serkan Bey telefonunu kullanamadı ve inmesine izin verilmedi. Sonunda bir benzinlikte bırakıldı. Ertesi gün Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına başvurdu. Dosya, TCK 109 kapsamında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu olarak açıldı.

Bu suç halk arasında hürriyeti tahdit, alıkoyma veya zorla alıkoyma olarak bilinir. 765 sayılı eski TCK döneminde “hürriyeti tahdit” adıyla düzenlenmişti. 5237 sayılı TCK ile adı değişti ama özü aynı kaldı. Korunan değer, kişinin hareket serbestisidir. Yani istediği yere gidebilme ve istemediği yerde kalmama özgürlüğüdür.

Suçun faili ve mağduru herkes olabilir. Uygulamada küçük çocuklar ve bilinci kapalı kişiler de mağdur kabul edilir. Çünkü korunan değer, kişinin fiili veya potansiyel hareket serbestisidir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık öğrendiği anda kendiliğinden soruşturma başlatır. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Uzlaştırma kapsamında da değildir. Bu iki özellik, suçu benzer suçlardan ayıran önemli noktalardır.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Cezası Kaç Yıl?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası fıkralara göre kademeli biçimde artar. Temel hal 1 ila 5 yıl hapistir. Cebir, tehdit veya hile eklendiğinde 2 ila 7 yıl olur. Nitelikli hallerde bu cezalar bir kat artırılır. Cinsel amaç eklendiğinde ayrıca yarı oranında artırım yapılır. Aşağıdaki tablo tüm fıkraları gösterir.

Tablo 1. TCK 109 fıkralarına göre kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası.
Fıkra Durum Ceza
TCK 109/1 Temel hal (hukuka aykırı alıkoyma) 1 yıldan 5 yıla kadar hapis
TCK 109/2 Cebir, tehdit veya hile ile işlenmesi 2 yıldan 7 yıla kadar hapis
TCK 109/3 Silahla, birden fazla kişiyle, kamu görevi nedeniyle, nüfuz kötüye kullanılarak, üstsoy-altsoy-eşe karşı, çocuğa veya savunmasız kişiye karşı 1. ve 2. fıkra cezaları bir kat artırılır
TCK 109/4 Mağdurun ekonomik bakımdan önemli kaybı Ayrıca 1.000 güne kadar adli para cezası
TCK 109/5 Cinsel amaçla işlenmesi Yukarıdaki cezalar yarı oranında artırılır
TCK 109/6 Kasten yaralamanın ağır sonuçlarının doğması Kasten yaralama hükümleri ayrıca uygulanır

Artırımlar birbirine eklenir. Örnek verelim. Silahla ve tehditle işlenen bir alıkoymada 109/2 uygulanır. Ceza 2 ila 7 yıldır. Silah nedeniyle 109/3 ile bir kat artırılır. Ceza 4 ila 14 yıl olur. Cinsel amaç da varsa 109/5 ile yarı oranında artırılır. Sonuç 6 ila 21 yıl aralığına ulaşır. Bu nedenle alıkoyma suçu cezası basit görünümlü bir olayda bile ağır ceza mahkemesi düzeyine çıkabilir.

TCK 109/4’teki adli para cezası hapse ek olarak verilir. 7499 sayılı Kanun ile bir gün karşılığı adli para cezası 100 ila 500 TL arasında belirlenir. 1.000 gün üst sınırda bu tutar 500.000 TL’ye ulaşabilir. Adli para cezası ödenmezse hapse çevrilebilir.

Suçun Unsurları ve Süre Sorunu

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu üç unsurla oluşur. Birincisi, mağdurun hareket serbestisinin fiilen kısıtlanmasıdır. İkincisi, bu kısıtlamanın hukuka aykırı olmasıdır. Üçüncüsü, failin kasten hareket etmesidir. Taksirle bu suç işlenmez. Örneğin iş yerini kapatan kişinin içeride birini unutması TCK 109 kapsamına girmez.

Fiil serbest hareketli bir suçtur. Kapıyı kilitlemek, aracı durdurmamak, telefonu almak, çıkışı bedenle kapatmak yeterlidir. Mağdurun bağlanması veya bir odaya kapatılması şart değildir. Hatta mağdur fiziksel olarak çıkabilecek durumda olsa bile çıkmasının ciddi tehlike yaratması halinde suç oluşur. Yüksek bir balkonda bırakılan kişi buna örnektir.

Süre konusunda kanun bir alt sınır koymaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu konuda net bir ilke benimsemiştir. Fiilin anlık olmaması gerekir. Ancak dakikalarla ölçülen bir alıkoyma da suçu oluşturabilir. Ölçüt, hareket serbestisinin ciddi biçimde ortadan kalkmasıdır. Mağdurun yirmi dakika araçta tutulması bu nedenle yeterli görülür.

Önemli: Alıkoyma başka bir suçun doğal uzantısı olan çok kısa bir süreyle sınırlıysa ayrı suç oluşmaz. Bir kişiyi dövmek için birkaç saniye tutmak yalnızca kasten yaralamadır. Ancak tutma, o suçun gerektirdiği süreyi aşarsa TCK 109 ayrıca uygulanır.

Suç, mağdurun özgürlüğü kısıtlandığı anda tamamlanır. Serbest bırakılmasına kadar da sürer. Bu nedenle mütemadi (kesintisiz) suçlar arasında yer alır. Alıkoymanın uzaması kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası belirlenirken alt sınırdan uzaklaşma gerekçesi olur. Mağdur serbest kalmadığı sürece suçüstü hali de devam eder.

Mağdurun rızası suçu ortadan kaldırır. Ancak rıza baştan sona geçerli olmalıdır. Rızayla araca binen kişi inmek istediğinde indirilmezse suç o anda başlar. Hileyle alınan rıza geçerli değildir. Çocuğun cinsel amaçla alıkonulmasına verdiği rıza da hukuken geçersizdir.

Cebir, Tehdit veya Hile ile İşlenmesi

TCK 109/2 cezayı 2 ila 7 yıla çıkarır. Uygulamada davaların büyük kısmı bu fıkradan açılır. Çünkü alıkoymalar çoğu zaman zor kullanılarak veya korkutarak gerçekleşir.

Cebir, mağdurun bedenine yönelik fiziksel güçtür. Kolundan tutup çekmek, araca itmek, ağzını kapatmak cebirdir. Yargıtay’a göre yalnızca fiziksel güç bu fıkrayı uygular. Manevi baskı cebir sayılmaz, tehdit sayılabilir. Cebir sonucu basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek bir yaralanma oluşursa bu yaralanma cebirin içinde erir. Ayrıca kasten yaralama cezası verilmez.

Tehdit, mağdura veya yakınına yönelik bir kötülüğün bildirilmesidir. “Binmezsen kardeşini bulurum” sözü tehdittir. Tehdit alıkoymanın aracı olduğunda ayrıca tehdit suçu cezası verilmez. TCK 42 anlamında bileşik suç kuralı uygulanır. Ancak alıkoyma bittikten sonra söylenen “şikâyet edersen görürsün” sözü ayrı bir tehdit suçu oluşturur.

Hile, mağduru yanıltarak bir yere götürmektir. “Seni eve bırakırım” diyerek araca alıp başka yöne gitmek hiledir. İş görüşmesi bahanesiyle bir atölyeye çağırıp kapıyı kilitlemek de hiledir. Hileyle başlayan fiil çoğu zaman cebirle devam eder. Her iki halde de 109/2 uygulanır.

TCK 109/3 Nitelikli Haller ve Bir Kat Artırım

TCK 109/3 altı nitelikli hal sayar. Her biri 1. veya 2. fıkradaki cezayı bir kat artırır. Birden fazla nitelikli hal bulunsa da artırım yalnızca bir kez yapılır. Ancak hâkim bu durumu temel cezayı belirlerken dikkate alır. Bu nedenle nitelikli hallerde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası çoğu zaman alt sınırın üzerinde belirlenir.

Silahla işlenmesiAteşli silah, bıçak veya TCK 6’daki silah tanımına giren her araç kapsamdadır. Silahın mağdura gösterilmesi yeterlidir, kullanılması gerekmez. Kurusıkı tabanca da uygulamada silah sayılır.
Birden fazla kişiyle birlikte işlenmesiEn az iki kişinin müşterek fail olması gerekir. Yargıtay’a göre azmettiren veya yardım eden bu sayıya dahil edilmez. Araçta bekleyen ve gözcülük yapan kişi müşterek fail kabul edilebilir.
Kamu görevi nedeniyle işlenmesiMağdurun yerine getirdiği kamu görevinden ötürü alıkonulması halidir. Belediye kararına kızıp görevliyi odaya kapatmak buna örnektir.
Kamu görevinin nüfuzu kötüye kullanılarakFailin kamu görevlisi sıfatını kullanmasıdır. Yetkisi olmadan birini karakola götürten kişi bu kapsamda değerlendirilir.
Üstsoy, altsoy veya eşe karşıAnne, baba, çocuk veya resmi nikâhlı eş mağdur ise artırım uygulanır. Eşini eve kilitleyen kişi hem 109/2 hem 109/3-e ile yargılanır. Boşanmış eski eş kapsam dışındadır.
Çocuğa veya savunmasız kişiye karşıOn sekiz yaşını doldurmamış kişi çocuktur. Beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişi de korunur. İleri yaş, engellilik veya ağır hastalık bu kapsamda değerlendirilir.

Nitelikli halin uygulanması için failin bu durumu bilmesi gerekir. Mağdurun yaşını bilmeyen ve bilmesi de beklenmeyen fail TCK 30 anlamında hatadan yararlanabilir. Ancak uygulamada bu savunma dar yorumlanır. Görünümü itibarıyla çocuk olduğu belli olan mağdur yönünden hata iddiası kabul görmez.

Cinsel Amaçla İşlenmesi ve Yarı Oranında Artırım

TCK 109/5, suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde cezayı yarı oranında artırır. Bu artırım 109/3’teki bir kat artırımın üzerine eklenir. Böylece kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası en ağır düzeyine ulaşır.

Cinsel amaç bir saik unsurudur. Failin alıkoyma anında bu amacı taşıması yeterlidir. Amacın gerçekleşmesi gerekmez. Herhangi bir cinsel davranış yapılmamış olsa bile amaç ispatlandığında artırım uygulanır. Yargıtay, amacın failin sözlerinden, mağduru götürdüğü yerden ve önceki ilişki örüntüsünden çıkarılabileceğini kabul eder.

Ancak bu artırım kesin delil ister. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi burada da geçerlidir. Amaç belirsizse hâkim 109/5’i uygulamaz. Mağdurun tutarlı beyanı uygulamada yeterli görülebilir.

Alıkoyma sırasında cinsel saldırı veya çocuğun cinsel istismarı işlenmişse iki ayrı suç oluşur. Bu durumda hem TCK 102 veya 103 hem TCK 109 uygulanır. İçtima bölümünde bu konu ayrıntılı anlatılır.

Çocuğun rızası cinsel amaçlı alıkoymada geçersizdir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, on beş yaşını doldurmamış çocuğun rızasıyla iki gece alıkonulmasında hem çocuk hem cinsel amaç artırımını uygulamıştır. Fail “kendi isteğiyle geldi” savunması yapamaz.

Uygulamada Sık Görülen Alıkoyma Biçimleri

Hürriyeti tahdit davaları belirli kalıplarda yoğunlaşır. Aşağıdaki örnekler mahkeme pratiğinden alınmıştır. Her biri farklı fıkralarla ilişkilidir.

  • Zorla araca bindirme ve gezdirme. En sık görülen biçimdir. Mağdur bir tartışma sonrası araca itilir ve şehirde dolaştırılır. Fiil cebirle işlendiği için 109/2 uygulanır. İki fail varsa 109/3-b ile bir kat artırım gelir.
  • Eve veya odaya kilitleme. Aile içi şiddet olaylarında yaygındır. Eşini dışarı çıkarmayan kişi 109/2 ve 109/3-e ile yargılanır. Kapının kilitlenmesi tek başına yeterlidir.
  • Borçluyu zorla tutma. Alacaklı, borçluyu senet imzalatmak için alıkoyar. Alacak gerçek olsa bile suç oluşur. Zorla senet imzalatma ayrıca yağma suçu sayılabilir.
  • İş yerinde kilitleme. Hırsızlık şüphesiyle çalışanı odaya kapatan işveren bu suçu işler. Kolluğa teslim amaçlı makul süre dışında tutma hukuka aykırıdır.
  • Rızayla gidip sonradan çıkamama. Kendi isteğiyle eve giden kişi ayrılmak istediğinde engellenirse suç o anda başlar. Rızanın geri alınması yeterlidir.
  • Dilenci veya işçi alıkoyma. Zorla çalıştırma veya dilendirme amacı varsa TCK 80 insan ticareti suçu öncelikli olur. İnsan ticaretinde ceza 8 ila 12 yıldır ve TCK 109 bu suçun içinde erir.

Zorla araca bindirme olaylarında teşebbüs sık tartışılır. Mağduru araca sokmaya çalışan ancak direnç ve çevrenin toplanması üzerine vazgeçen fail teşebbüsten yargılanır. TCK 35 uyarınca ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir.

Yargıtay kararı: Alacak iddiasıyla mağduru darp edip araca bindiren ve ıssız bir yere götüren sanıklar hakkında TCK 109/2 ve 109/3-b uygulanmıştır. Yargıtay, borç iddiasının araştırılıp haksız tahrik hükümlerinin değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiş, yeniden yargılamada verilen HAGB kararını onamıştır (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2025/3628, K. 2025/5247, T. 24.06.2025).

Çocuğu Alıkoyma ve TCK 234 Farkı

Velayet kavgaları en çok karıştırılan alandır. Anne veya babanın çocuğu alıkoyması her zaman TCK 109 değildir. Kanun bu konuda ayrı bir suç düzenler. TCK 234 çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçudur.

Tablo 2. Çocuğa yönelik alıkoymada TCK 234 ile TCK 109 arasındaki temel farklar.
Ölçüt TCK 234 (Çocuğun kaçırılması) TCK 109 (Hürriyetinden yoksun kılma)
Fail Velayeti elinden alınmış ana-baba veya üçüncü derece kan hısmı Herkes
Mağdur 16 yaşını bitirmemiş çocuk Herkes, çocuk dahil
Yöntem Cebir ve tehdit olmadan kaçırma Her türlü yöntem
Ceza 3 aydan 1 yıla kadar hapis 1 yıldan 5 yıla, nitelikli hallerde daha fazla
Şikâyet 234/3 şikâyete bağlı, diğer fıkralar değil Şikâyete bağlı değil

Velayeti elinden alınmamış anne veya babanın çocuğu yanında tutması çoğu zaman TCK 109 oluşturmaz. Velayet hakkı hukuka uygunluk nedenidir. Ancak çocuğun hareket serbestisini kötüye kullanma düzeyinde kısıtlamak bu korumadan yararlanmaz. Çocuğu günlerce odaya kilitlemek TCK 109 ve 232 kapsamında değerlendirilebilir.

TCK 234’te cebir veya tehdit kullanılırsa ceza bir kat artırılır. Fail üçüncü derece hısım dışında bir kişi ise doğrudan TCK 109 uygulanır. On altı yaşını bitirmiş çocuk yönünden ise 234 değil 109 geçerlidir.

Boşanma sürecinde çocuğu diğer tarafa göstermeme öncelikle çocuk teslimi mekanizmasıyla çözülür. Ceza hukuku ancak kaçırma veya hürriyeti tahdit düzeyine ulaşan fiillerde devreye girer.

Etkin Pişmanlık: TCK 110 ile Ceza İndirimi

TCK 110 bu suça özel bir etkin pişmanlık hükmüdür. Mağduru güvenli bir yerde serbest bırakan fail cezanın üçte ikisine kadar indirimden yararlanır. Ancak koşullar sıkıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2025 tarihli kararında beş koşulu açıkça saymıştır.

  1. Suç tamamlanmış olmalı. Teşebbüs aşamasında kalan fiilde TCK 110 uygulanmaz. Zaten teşebbüs indirimi vardır.
  2. Soruşturma başlamadan önce bırakılmalı. Kolluk veya savcılık olayı öğrendikten sonra yapılan salıverme indirim sağlamaz. Mağdurun kendi kaçması da etkin pişmanlık sayılmaz.
  3. Kendiliğinden olmalı. Fail dış baskı olmadan karar vermelidir. Çevredekilerin toplanması üzerine bırakma kendiliğinden sayılmaz.
  4. Güvenli bir yerde bırakılmalı. Gece yarısı ıssız bir yolda bırakma güvenli değildir. Mağdurun evi, bir benzinlik veya yerleşim yeri güvenli kabul edilir.
  5. Mağdurun şahsına zarar verilmemiş olmalı. Beden veya cinsel dokunulmazlığa yönelik zarar indirimi engeller.

Beşinci koşul en çok tartışılan noktadır. Cebirle işlenen alıkoymada da TCK 110 uygulanabilir. Ancak cebir, suçun işlenmesi için zorunlu ölçüde kalmalıdır. İtmek, çekmek, tutmak bu ölçüdedir. Bunun ötesinde darp varsa mağdurun şahsına zarar verilmiş sayılır ve indirim düşer.

Yargıtay kararı: Mağduru para verme bahanesiyle araca alıp bağlayan, darp eden ve ormanlık alanda ayağının dibine ateş eden sanıkların mağduru evine bırakması etkin pişmanlık sayılmamıştır. Genel Kurul, cebirin suçun işlenmesi için zorunlu ölçüyü aştığını ve mağdurun şahsına zarar verildiğini belirterek TCK 110’un uygulanamayacağına karar vermiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/144, K. 2025/289, T. 25.06.2025).

İndirim oranı hâkimin takdirindedir. “Üçte ikisine kadar” ifadesi üst sınırdır. Mağdurun kısa sürede ve iyi koşullarda bırakılması oranı yükseltir. Etkin pişmanlık uygulandığında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası 109/1 için 4 ay düzeyine inebilir. Bu da HAGB ve erteleme kapılarını açar.

Diğer Suçlarla İçtima: Cinsel Saldırı, Yağma, Tehdit

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu çoğu zaman tek başına işlenmez. Hangi suçun diğerinin içinde eridiği, cezayı doğrudan etkiler. Temel kural şudur. Alıkoyma diğer suçun unsuru veya doğal sonucu ise ayrı ceza verilmez. Alıkoyma o suçun gerektirdiği süreyi ve yoğunluğu aşarsa gerçek içtima uygulanır.

Tablo 3. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun diğer suçlarla içtima kuralları.
Birlikte işlenen suç Kural Sonuç
Cinsel saldırı (TCK 102) Fiilin doğal süresini aşan alıkoyma ayrı suçtur TCK 102 + TCK 109, gerçek içtima
Yağma (TCK 148) Cebir yağmanın unsurudur, zorunlu süre içinde erir Süre aşılırsa TCK 148 + TCK 109
Tehdit (TCK 106) Alıkoymanın aracı olan tehdit 109/2’de erir Sonradan tehdit ayrı suç
Kasten yaralama (TCK 86) Basit yaralanma cebirde erir, ağır sonuç ayrı TCK 109/6 ile ayrıca cezalandırma
Konut dokunulmazlığı (TCK 116) Farklı hukuki değerler korunur Gerçek içtima, iki ayrı ceza
Ulaşım aracının kaçırılması (TCK 223) Aracın içindekiler ayrıca alıkonulur Gerçek içtima

Cinsel saldırı ile ilişki en hassas konudur. Yargıtay’ın ölçütü “cinsel saldırının doğal sonucu olan süre” kavramıdır. Fiilin işlenmesi için zorunlu olan kısa tutma ayrı suç değildir. Ancak mağdurun hileyle araca alınması, başka yere götürülmesi ve fiil öncesinde veya sonrasında tutulması ayrı bir TCK 109 suçudur. Bu durumda iki ayrı ceza verilir ve toplanır.

Yargıtay kararı: Mağduru eve bırakma bahanesiyle araca alan, kapıları kilitleyen ve ıssız bir yere götüren sanıklar yönünden Genel Kurul, cinsel saldırının kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun ayrıca oluşmasına engel olmadığına karar vermiştir. Hile ile başlayıp cebirle süren alıkoymanın cinsel fiil öncesinde yeterli süre devam ettiği vurgulanmıştır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/937, K. 2017/484, T. 21.11.2017).

Yağmada benzer mantık işler. Mağduru ATM’ye götürüp para çektirmek yağmanın icrasıdır. Ancak mağduru saatlerce araçta tutmak yağmanın gerektirdiği süreyi aşar. Bu durumda yağma cezasına TCK 109 cezası eklenir. Şantaj da aynı şekilde değerlendirilir.

Tek fiille birden fazla kişi alıkonulduğunda TCK 43/2 uyarınca tek ceza verilir ve artırılır. Mağdurlar ayrı ayrı alıkonulmuşsa her biri için ayrı ceza verilir.

Hukuka Uygunluk Nedenleri ve Savunma

Her alıkoyma suç değildir. Kanunun verdiği yetkiye dayanan kısıtlamalar hukuka uygundur. Sanık savunması çoğu zaman bu nedenlere dayanır.

  • Suçüstü yakalama. CMK 90 herkese yakalama yetkisi verir. Suçüstü halinde, kaçma olasılığı varsa veya kimlik tespiti mümkün değilse her vatandaş faili yakalayabilir. Ancak yakalanan kişi derhal kolluğa teslim edilmelidir. Hırsızı polis gelene kadar tutmak suç değildir. Saatlerce sorgulamak suçtur.
  • Meşru müdafaa. Saldırıyı durdurmak için saldırganı tutma TCK 25 kapsamındadır. Orantılılık aranır.
  • Velayet ve vesayet hakkı. Anne babanın çocuğu eve kapatması makul ölçüde eğitim hakkıdır. Ölçü aşılırsa koruma kalkar.
  • Zorunlu psikiyatrik tedavi. TMK 432 uyarınca hâkim kararıyla kişi sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Karar olmadan hastayı kilitlemek suçtur. Acil durumlarda sağlık görevlileri sınırlı süreyle müdahale edebilir.
  • Mağdurun rızası. Geçerli ve devam eden rıza suçu kaldırır. Rızanın hileyle alınmamış olması gerekir.

Savunmada sık kullanılan diğer argümanlar da vardır. Alıkoymanın anlık kaldığı savunulur. Cebir değil yalnızca ikna olduğu ileri sürülür. Nitelikli halin bilinmediği belirtilir. Haksız tahrik iddiası da gündeme gelir. Mağdurun borcunu ödememesi veya hakaret etmesi TCK 29 ile indirime yol açabilir. Bu indirim kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası üzerinde dörtte birden dörtte üçe kadar etkili olur.

Mağdur açısından ise delil toplama önemlidir. Kamera kayıtları, HTS verileri, araç plakası, tanık beyanı ve hemen alınan darp raporu dosyanın omurgasını oluşturur. Olaydan hemen sonra karakola gitmek beyanın tutarlılığı yönünden değer taşır.

Soruşturma, Gözaltı, Tutuklama ve Görevli Mahkeme

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı olmadığı için savcılık ihbarla veya kendiliğinden harekete geçer. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler.

  1. İhbar veya şikâyet. Mağdur, yakını veya üçüncü kişi kolluğa ya da Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına başvurur. Mütemadi suç olduğundan mağdur henüz serbest kalmamışsa kolluk doğrudan müdahale eder.
  2. Yakalama ve gözaltı. Şüpheli yakalanırsa gözaltı süresi 24 saattir. Yol süresi en fazla 12 saattir. Üç veya daha fazla kişiyle işlenen toplu suçlarda savcı gözaltını her defasında bir gün olmak üzere toplam üç gün uzatabilir.
  3. İfade ve savunma. Şüpheli ifadesini müdafi eşliğinde verir. Savcılığa ifadeye çağrılan kişinin susma hakkı vardır. Bu aşamada yapılan beyan dosyanın kaderini belirler.
  4. Tutuklama veya adli kontrol. Savcı tutuklama isterse şüpheli sulh ceza hâkimliğine sevk edilir. TCK 109, CMK 100/3’teki katalog suçlar arasında değildir. Yani tutuklama nedeni varsayılmaz. Ancak 109/2 ve 109/3 cezaları ağır olduğundan uygulamada tutuklama sık görülür. Tutuklama kararına itiraz süresi 7499 sayılı Kanun ile iki haftadır.
  5. İddianame ve dava. Savcı yeterli şüphe görürse iddianame düzenler. Delil yetersizse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Mağdur bu karara iki hafta içinde itiraz edebilir.

Görevli mahkeme cezanın üst sınırına göre belirlenir. 5235 sayılı Kanun m.12 uyarınca üst sınırı on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinde görülür. TCK 109/1 ve 109/2 için asliye ceza mahkemesi görevlidir. 109/1 nitelikli halle artırıldığında üst sınır tam on yıl olur ve yine asliye cezada kalır. 109/2 nitelikli halle artırıldığında üst sınır on dört yıla çıkar ve dava ağır ceza mahkemesine gider. Cinsel amaç artırımı eklendiğinde çoğu dosya ağır cezaya taşınır.

Yargılama sonunda mahkûmiyet, beraat veya HAGB kararı çıkabilir. Karara karşı istinaf süresi 7499 sayılı Kanun ile iki haftadır. Beş yılı aşan cezalarda ayrıca temyiz yolu açıktır.

HAGB, Erteleme, Zamanaşımı ve Mağdurun Hakları

Alıkoyma suçu cezası 2 yıl veya altında kaldığında HAGB gündeme gelir. Bu, 109/1 temel halde veya etkin pişmanlık uygulandığında mümkündür. HAGB kurumu 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ile yeniden düzenlenmiştir. Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması ve zararın giderilmesi aranır. HAGB kararına karşı istinaf yolu korunmuştur. Denetim süresinde yeni kasıtlı suç işlenmezse hüküm ortadan kalkar. Böylece kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası adli sicile yansımaz.

Hapis cezasının ertelenmesi de 2 yıl veya altındaki cezalarda mümkündür. TCK 51 uyarınca sanığın pişmanlığı ve yeniden suç işlemeyeceği kanaati aranır. Bir yılın altındaki cezalar adli para cezasına çevrilebilir. 109/2 ve üzeri fıkralarda alt sınır 2 yıl olduğundan bu seçenekler çoğu zaman kapanır. Haksız tahrik veya etkin pişmanlık indirimi yoksa fail cezaevine girer. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri infaz aşamasında değerlendirilir.

Dava zamanaşımı TCK 66’ya göre işler. Üst sınırı 5 yılı aşmayan suçlarda 8 yıldır. Bu nedenle 109/1 için zamanaşımı 8 yıldır. Üst sınırı 5 yıldan fazla olan 109/2 ve nitelikli hallerde zamanaşımı 15 yıldır. Nitelikli haller zamanaşımı hesabında dikkate alınır. Mütemadi suçta süre, mağdurun serbest kalmasından itibaren başlar. Ceza zamanaşımı ise 5 yılı aşan cezalarda 20, aşmayan cezalarda 10 yıldır.

Mağdurun hakları yalnızca şikâyetle sınırlı değildir. Mağdur davaya katılan sıfatıyla girebilir ve avukat talep edebilir. Maddi ve manevi tazminat için hukuk mahkemesinde ayrı dava açabilir. Aile içi alıkoymalarda 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma ve koruma tedbirleri istenebilir. Bu tedbirler aile mahkemesinden veya acil hallerde kolluktan alınır.

Hürriyeti tahdit mahkûmiyeti adli sicile işlenir ve güvenlik soruşturmasında etkisi olur. İnfazdan sonra memnu hakların iadesi yoluna gidilebilir.

Bursa’da Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Davaları

Bursa, nüfusu ve sanayi yapısıyla Türkiye’nin yoğun adliyelerinden birine sahiptir. Bursa Adliyesi bünyesinde çok sayıda asliye ceza ve ağır ceza mahkemesi görev yapar. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma davaları fıkraya göre bu mahkemeler arasında dağılır. 109/1 ve 109/2 dosyaları asliye ceza mahkemelerinde görülür. Nitelikli ve cinsel amaçlı dosyalar ağır ceza mahkemelerine gider.

Soruşturma aşaması Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür. Alıkoyma şüphelisi yakalandığında Bursa sulh ceza hâkimliklerine sevk edilir. Tutuklama ve adli kontrol kararları burada verilir. Tutukluluk incelemesi ve tutukluluğa itiraz da aynı hâkimliklerce değerlendirilir.

İlçe adliyeleri de görev alır. İnegöl, Gemlik, Mustafakemalpaşa, Karacabey, Orhangazi ve İznik adliyelerinde asliye ceza mahkemeleri bulunur. Ağır ceza görevine giren dosyalar bağlı oldukları ağır ceza merkezine gönderilir.

Bursa’da alıkoyma dosyaları genellikle aile içi şiddet, alacak-borç anlaşmazlığı ve trafikte başlayan tartışmalar zemininde ortaya çıkar. Zorla araca bindirme olayları şehir içi kamera kayıtları ve plaka tanıma sistemleri sayesinde çoğu zaman belgelenir. Bu da delil durumunu her iki taraf için netleştirir.

Bursa Barosu, adli yardım ve zorunlu müdafi atamalarıyla hem şüphelilere hem mağdurlara avukat desteği sağlar. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası ile karşılaşan kişinin savunma veya katılma stratejisini ilk ifadeden önce bir ceza avukatıyla kurması yararlı olur.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Hakkında Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/144, K. 2025/289, T. 25.06.2025. Mağdur para verme bahanesiyle araca alınmış, emniyet kemeriyle bağlanmış, darp edilmiş ve ormanlık alana götürülmüştür. Sanıklar daha sonra mağduru evine bırakmıştır. Genel Kurul, TCK 110 için beş koşulu saymıştır. Cebirle işlenen alıkoymada etkin pişmanlık mümkündür ancak cebir zorunlu ölçüde kalmalıdır. Darp bu ölçüyü aştığından mağdurun şahsına zarar verildiği kabul edilmiş ve indirim uygulanmamıştır. Mahkûmiyet onanmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/937, K. 2017/484, T. 21.11.2017. Mağdur eve bırakılma vaadiyle araca alınmış, kapılar kilitlenmiş ve ıssız bir yere götürülmüştür. Genel Kurul, kanunun TCK 109 için bir alt süre sınırı koymadığını, fiilin ağırlığının somut olaya göre değerlendirileceğini belirtmiştir. Cinsel saldırının, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun ayrıca oluşmasına engel olmadığına karar verilmiştir. Araçta bekleyip gözcülük yapan sanık da müşterek fail sayılmıştır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2025/3628, K. 2025/5247, T. 24.06.2025. Sanıklar alacak iddiasıyla mağdura senet imzalatmış, darp etmiş ve araca bindirip ıssız bir yere götürmüştür. Mağdur gözetimden kaçarak kurtulmuştur. İlk derece mahkemesi TCK 109/2 ve 109/3-b uygulamıştır. Yargıtay önce borç iddiasının araştırılıp haksız tahrikin değerlendirilmesi için hükmü bozmuştur. Yeniden yargılamada verilen 1 yıl 8 ay hapis ve HAGB kararı onanmıştır. Karar, HAGB’ye karşı istinaf yolunun açık olduğunu da teyit etmiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2010/8-261, K. 2011/141, T. 21.06.2011. Cezaevinde dokuz infaz koruma memuru koğuşta tutulmuştur. İlk derece mahkemesi her mağdur için ayrı mahkûmiyet vermiştir. Genel Kurul, iddianamede tek suç istenirken dokuz ayrı ceza verilmesinin ek savunma hakkı tanınmadan yapılmasını savunma hakkının kısıtlanması saymış ve hükmü bozmuştur. Karar, birden fazla mağdurlu alıkoymalarda TCK 43/2 tartışmasının usule uygun biçimde yapılması gerektiğini gösterir.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası kaç yıl?

Temel halde 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile varsa 2 yıldan 7 yıla çıkar. Silahla, birden fazla kişiyle, eşe veya çocuğa karşı işlenmesi cezayı bir kat artırır. Cinsel amaç eklendiğinde ayrıca yarı oranında artırım yapılır.

Zorla alıkoymanın cezası kaç yıl?

Zorla alıkoyma, cebir kullanılarak işlenen alıkoymadır. TCK 109/2 uyarınca 2 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası verilir. Birden fazla kişi birlikte hareket etmişse 4 yıldan 14 yıla kadar hapis söz konusu olur.

Hürriyeti tahdit suçu şikayete bağlı mıdır?

Değildir. Savcılık öğrendiği anda kendiliğinden soruşturma başlatır. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Uzlaştırma kapsamında da yer almaz.

Birkaç dakikalık alıkoyma da suç mudur?

Evet, kanun bir alt süre sınırı koymaz. Yargıtay’a göre fiilin anlık olmaması yeterlidir. Kişiyi yirmi dakika araçta tutmak suçu oluşturur. Ancak başka bir suçun doğal uzantısı olan birkaç saniyelik tutma ayrı suç sayılmaz.

Zorla araca bindirme hangi suçtur?

Zorla araca bindirme, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cebirle işlenen halidir. TCK 109/2 uygulanır ve 2 ila 7 yıl hapis öngörülür. Araçta iki veya daha fazla fail varsa ceza bir kat artırılır. Araca bindirmeye çalışıp başaramayan fail teşebbüsten yargılanır.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma taksirle işlenir mi?

İşlenmez. Bu suç yalnızca kasten işlenebilir. İş yerini kapatan kişinin içeride birini unutması TCK 109 kapsamına girmez. Ancak durumu öğrendikten sonra kapıyı açmayan kişi o andan itibaren suçu işlemiş olur.

Mağduru serbest bırakmak cezayı etkiler mi?

Evet, TCK 110 etkin pişmanlık hükmü uygulanabilir. Soruşturma başlamadan önce, mağdura zarar vermeden ve kendiliğinden güvenli bir yerde bırakan failin cezası üçte ikiye kadar indirilir. Mağdur darp edilmişse Yargıtay bu indirimi uygulamaz.

Eşini evden çıkarmayan kişi bu suçu işlemiş olur mu?

Evet, kapıyı kilitleyerek eşin dışarı çıkmasını engellemek TCK 109/2 kapsamındadır. Mağdur eş olduğu için TCK 109/3-e uyarınca ceza bir kat artırılır. Böylece kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası 4 ila 14 yıl aralığına çıkar. Ayrıca 6284 sayılı Kanun tedbirleri istenebilir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda görevli mahkeme hangisidir?

TCK 109/1 ve 109/2 için asliye ceza mahkemesi görevlidir. 109/2 nitelikli halle artırıldığında üst sınır 14 yıl olur ve ağır ceza mahkemesi görevlidir. 109/1 nitelikli hali ise üst sınır tam 10 yıl olduğu için asliye cezada kalır.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası ertelenir mi?

Ceza 2 yıl veya altında kalırsa erteleme ve HAGB mümkündür. Bu genellikle 109/1 temel halde veya etkin pişmanlık indirimi uygulandığında gerçekleşir. 109/2 ve nitelikli hallerde alt sınır 2 yılın üzerine çıktığı için erteleme çoğu zaman mümkün olmaz.

Av. Mustafa Yılmaz
Ceza Avukatı | Bursa Barosu

Bu yazı Avukat Mustafa Yılmaz tarafından hazırlanmıştır. Avukat Mustafa Yılmaz, Bursa Barosu’na kayıtlı lisanslı bir avukattır. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Stajını Ankara Barosu’nda tamamlamış ve mesleğini Bursa’da sürdürmektedir. Öğrencilik yıllarında Uluslararası Hukuk Kongresi’nde Türkiye’yi raportör olarak temsil etmiştir.

Çalışmalarını ağırlıklı olarak ceza hukuku alanında yürütmektedir. Bursa ceza avukatı olarak soruşturma ve kovuşturma dosyalarını takip etmektedir. Ayrıntılı bilgi için hakkımızda sayfasına bakabilirsiniz.

Ceza HukukuSoruşturma ve kovuşturma dosyaları
Bursa BarosuKayıtlı avukat
Bursa AdliyesiBursa ve ilçe mahkemeleri
Güncelleme16 Kasım 2026 tarihli mevzuata göre
Avukat’a Sor: Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma (TCK 109)

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma cezası ile karşı karşıya kalan şüpheli veya mağdur için bir ceza avukatı ifade, tutukluluk, delil ve dava sürecini takip eder.

Danışmanlık ücretlidir. Ücretler TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.