Açık Cezaevine Ayrılma Şartları 2026: Kapalıdan Açığa Geçiş ve Gemlik Açık Cezaevi

Son güncelleme: 28 Ekim 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

Açık Cezaevine Ayrılma Şartları Neden Önemli?

Kemal Bey, Osmangazi’de küçük bir atölye işletiyordu. Nitelikli dolandırıcılık suçundan aldığı 4 yıl 2 aylık hapis cezası kesinleşti. Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna teslim oldu. Ailesi ilk görüşte tek bir soru sordu. Açık cezaevine ayrılma şartları ne zaman oluşur ve kapalıda ne kadar kalır.

Açık cezaevine ayrılma şartları infaz sürecinin en kritik eşiğidir. Çünkü denetimli serbestlik yalnızca açık kurumdaki veya açığa hak kazanmış hükümlüye uygulanır (5275 m.105/A). Açığa geçemeyen hükümlü, denetimli serbestlikten ve birçok izin hakkından yararlanamaz. Bu yüzden infaz hesaplama yapılırken ilk bakılan tarih açığa ayrılma tarihidir.

Bu yazıda kuralları Ekim 2026 itibarıyla güncel hâliyle anlatıyoruz. Dayanak metinler 5275 sayılı İnfaz Kanunu ile Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğidir. Yönetmelik en son 4 Haziran 2025’te değişti. Kanun ise 7571 sayılı 11. Yargı Paketi ile 25 Aralık 2025’te yeniden düzenlendi.

Açık Cezaevi Nedir ve Kapalıdan Farkı Ne?

Açık ceza infaz kurumu, firara karşı engeli ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan kurumdur (5275 m.14/1). Güvenlik, personelin gözetimiyle sağlanır. Hükümlülerin çalıştırılması ve meslek edinmesi önceliklidir. Kadın ve gençlik açık kurumları da kurulabilir.

Açık kurumda hükümlü atölyede, tarlada veya kurum dışı iş yerinde çalışır. Telefon ve görüş imkânı kapalıya göre daha geniştir.

Kapalı cezaevinden açık cezaevine ayrılma bir hak değil, şartlı bir imkândır. Hükümlü şartları taşısa bile iyi hâl değerlendirmesi olumsuzsa açığa geçemez. Bu değerlendirmeyi kurumun idare ve gözlem kurulu yapar (5275 m.89).

Açık cezaevi yönetmeliği hükümlüleri iki gruba ayırır. Birinci grup cezasını doğrudan açık kurumda çeker (Yönetmelik m.5). İkinci grup önce kapalıda belirli süre kalır, sonra açığa ayrılır (Yönetmelik m.6). Hangi yolun uygulanacağını cezanın türü ve miktarı belirler.

Doğrudan Açık Cezaevine Alınacak Hükümlüler

Kasıtlı suçtan toplam 3 yıl veya daha az hapis cezası alan hükümlü doğrudan açık kuruma alınır (5275 m.14/2, Yönetmelik m.5). Taksirli suçlarda bu sınır 5 yıldır. Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalar da doğrudan açıkta infaz edilir. İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki tazyik hapsi için de aynı kural geçerlidir.

Bu kuralın istisnaları vardır. Terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ceza miktarına bakılmaksızın kapsam dışıdır. İkinci kez mükerrir olanlar ile koşullu salıverilme kararı geri alınanlar da doğrudan açığa alınmaz. Bu kişiler önce kapalıda kalır.

Kasten yaralama suçundan 2 yıl 6 ay ceza alan hükümlü doğrudan açık kuruma çağrılır. Hırsızlık suçundan 3 yıl 1 ay ceza alan hükümlü ise önce kapalıya girer.

Kapalı Cezaevinden Açık Cezaevine Ayrılma: Genel Eşikler

Kapalı cezaevinden açık cezaevine ayrılma için üç şart birlikte aranır (Yönetmelik m.6/1). Birincisi kapalıda geçirilen asgari süredir. İkincisi iyi hâldir. Üçüncüsü koşullu salıverilmeye kalan sürenin 7 yıl veya daha az olmasıdır.

Kemal Bey’in durumuna dönelim. Cezası 4 yıl 2 ay olduğu için 10 yıl eşiğinin altındadır. Kapalıda 1 ay iyi hâlli kalması yeterlidir. Koşullu salıverilmeye kalan süre de 7 yılın altındadır. Dolandırıcılık özel şartlı suçlar listesinde değildir. Bu yüzden ikinci ayın başında idare ve gözlem kurulu değerlendirmesine girer.

Burada açık cezaevinde kalma süresi de önemlidir. Açığa geçen hükümlü koşullu salıverilme tarihine kadar orada kalır. Denetimli serbestlik şartları oluşursa daha erken çıkabilir. 4 Haziran 2025 sonrası işlenen suçlarda koşullu salıverilmeye kadar olan sürenin en az onda biri kurumda geçirilmelidir. Bu süre 5 günden az olamaz.

Suç Türüne Göre Açık Cezaevine Ayrılma Şartları

Bazı suçlarda şartlar daha ağırdır. Yönetmelik m.6/2 bu suçlar için koşullu salıverilmeye kalan süreyi kısaltır. Genel 7 yıl kuralı yerine 5, 3, 2 veya 1 yıl eşikleri uygulanır. Kapalıda geçirilen süre ve iyi hâl şartı yine aranır.

Birden fazla ceza varsa en ağır şartı taşıyan suç esas alınır. Hırsızlık ve uyuşturucu ticaretinden ayrı cezası olan hükümlüde 5 yıl eşiği uygulanır. Cezalar toplandığında koşullu salıverilme tarihi tek bir müddetnamede gösterilir. Hesaplama bu tarih üzerinden yapılır.

Terör ve örgüt suçlarında ek bir şart vardır. Hükümlünün örgütten ayrıldığı idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilmelidir. Bu tespit yapılmazsa açık cezaevine geçiş mümkün olmaz. Suç örgütü üyeliğinden hükümlü kişiler bu nedenle çoğu zaman kapalıda kalır.

Açık Cezaevine Ayrılamayacak Hükümlüler

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlü hiçbir şekilde açığa ayrılamaz (Yönetmelik m.8). Kapalı kurumdan firar edenler ile açık kurumdan ikinci kez firar edenler de bu haktan yoksun kalır. Beş ve daha fazla hücreye koyma cezası alıp son cezanın kaldırılmasından 1 yıl geçmeyenler de açığa geçemez.

Bazı engeller geçicidir. Başka bir suçtan tutuklanan hükümlü tutukluluk bitene kadar açığa ayrılamaz. Üst sınırı 7 yıldan az olmayan başka bir suçtan soruşturma veya kovuşturma devam ediyorsa karar bekletilir. Kesinleşmemiş yeni bir mahkûmiyet de geçici engel sayılır.

İkinci kez mükerrirlerin durumu 2025’te değişti. Yönetmeliğin 8. maddesindeki mutlak engel 4 Haziran 2025’te kaldırıldı. Artık bu hükümlüler doğrudan açığa alınmasa da kapalıda 1 ay veya cezanın onda birini geçirdikten sonra açığa ayrılabilir. İyi hâl ve diğer şartlar yine aranır.

İyi Hâl Değerlendirmesi ve İdare ve Gözlem Kurulu

İyi hâl, idare ve gözlem kurulunun en geç 6 ayda bir yaptığı değerlendirmeyle belirlenir (5275 m.89/1). Kurul kurum kurallarına uyumu, iyileştirme programlarına katılımı ve yeniden suç işleme riskini inceler. Eğitim, spor, kültür faaliyetleri ve kitap okuma alışkanlığı dikkate alınır. Pişmanlık, personel ve diğer hükümlülerle ilişkiler ile disiplin cezaları da değerlendirilir.

Toplam 10 yıl ve üzeri cezalarda kurul yapısı değişir (5275 m.89/3). Terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlık ve uyuşturucu ticareti suçlarında da aynı kural geçerlidir. Bu dosyalarda kurula Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendirdiği savcı başkanlık eder. İzleme kurulu üyesi ile iki bakanlık uzmanı da katılır. Açığa ayırma kararı infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır (5275 m.14/3).

Olumsuz değerlendirilen hükümlü için yeniden değerlendirme süresi 1 yılı geçemez (5275 m.89/6). Hükümlü bu süre içinde eksik görülen hususları giderebilir. Psiko-sosyal servis görüşmelerine katılmak ve çalışmak değerlendirmeyi olumlu etkiler.

Disiplin cezası açık cezaevine geçişi nasıl etkiler?

Kesinleşmiş disiplin cezası bulunan hükümlü, ceza kaldırılmadan iyi hâlli sayılmaz. Disiplin cezaları 5275 m.37 ve devamında düzenlenir. Kınama en hafif cezadır. Hücreye koyma ise en ağırıdır. Kınama dışındaki her disiplin cezası açığa ayrılmayı erteler.

Disiplin cezasının kaldırılması mümkündür (5275 m.48). Cezanın türüne göre belirli bir süre geçmeli ve hükümlü bu sürede iyi hâl göstermelidir. Süre dolunca disiplin kurulu cezayı kaldırır. Kaldırma kararıyla hükümlü yeniden iyi hâl değerlendirmesine girer.

Açık Cezaevine Ayrılma Talebi ve İtiraz Yolu

Açık cezaevine geçiş için hükümlü kurum idaresine yazılı talepte bulunur (Yönetmelik m.10). İdare ve gözlem kurulu şartları inceler ve karar verir. Şartları taşımayan hükümlünün talebi gerekçeli kararla reddedilir. Ret kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır (4675 s.K. m.5).

1. Müddetnameyi kontrol edin. Koşullu salıverilme tarihi ve kapalıda geçen süre doğru hesaplanmış olmalıdır.
2. Disiplin dosyasını inceleyin. Kesinleşmiş ve kaldırılmamış disiplin cezası varsa önce kaldırma talebi yapın.
3. Dilekçeyi hazırlayın. Kimlik bilgileri, ilam numarası, ceza miktarı ve hangi yönetmelik maddesine dayanıldığı yazılır.
4. Talebi kurum idaresine verin. Dilekçe idare ve gözlem kuruluna sunulur ve ilk toplantıda görüşülür.
5. Kurul kararını alın. Olumlu kararda ayrılma yeri Cumhuriyet başsavcılığınca belirlenir.
6. Ret kararına şikâyet edin. Kararın öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine başvurulur.
7. İnfaz hâkimi kararına itiraz edin. Tebliğden itibaren 2 hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir (4675 s.K. m.6).

İtiraz süresi 7499 sayılı Kanun ile 1 Haziran 2024’ten itibaren 2 hafta oldu. Eski kaynaklardaki 7 günlük süre artık geçerli değildir. İnfaz hâkimi, kurulun iyi hâl kararını hem usul hem esas yönünden denetler. Gerekçesiz veya soyut ret kararları bu aşamada kaldırılabilir.

Açık Kurumdan Kapalıya İade ve Firar

Açık kurumdaki hükümlü belirli hâllerde kapalıya geri gönderilir (5275 m.14/4, Yönetmelik m.12). Firar eden veya başka bir fiilden tutuklanan hükümlü kurul kararıyla iade edilir. Kınama dışında disiplin cezası kesinleşen hükümlü için de aynı sonuç doğar. Kurum düzenini veya kişi güvenliğini tehlikeye sokan davranışlar kesinleşme beklenmeden iadeye yol açabilir.

Açık kurum koşullarına uyum sağlayamayan hükümlü de kapalıya gönderilebilir. Bu kararda kurul kararına ek olarak infaz hâkiminin onayı aranır. Yeni bir mahkûmiyetle koşullu salıverilme tarihi uzayan ve şartları kaybeden hükümlü de iade edilir. Doğrudan açığa alınanlar bu kuralların dışında değildir.

Firar ağır sonuç doğurur. Açık kurumdan ilk kez firar eden hükümlü kapalıya döner ve iyi hâlini kaybeder. Hücreye koyma cezası alır. İkinci firarda ise kalan cezanın tamamı kapalıda infaz edilir. Açığa yeniden ayrılma hakkı kalmaz.

31 Temmuz 2023 Öncesi Suçlarda Geçici Rejim ve 2025-2026 Değişiklikleri

31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda daha elverişli bir geçici rejim uygulanır (5275 geçici m.10/6). Bu hüküm 7456 sayılı Kanun ile geldi. 7571 sayılı 11. Yargı Paketi ile 25 Aralık 2025’te yeniden yazıldı. Yeni metinde ölçüt hükümlünün bulunduğu yer değil, suç tarihidir.

Bu rejimde toplam cezası 10 yıldan az olan hükümlü kapalıda 1 ay kalır. 10 yıl ve üzerinde 3 ay kalır. Mevzuata göre açığa ayrılmasına 3 yıl veya daha az süre kalanlar şartların oluştuğu tarihte açığa ayrılabilir. Açıkta en az 3 ay kaldıktan sonra denetimli serbestlikten 3 yıl erken yararlanılır.

Kapsam dışı suçlar genişletildi. Eşe, altsoya, üstsoya ve savunmasız kişilere karşı kasten öldürme (TCK m.82/1-d, e, f) kapsam dışıdır. Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve cinsel tacizin nitelikli hâlleri de dışarıda bırakıldı. Terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar ve devlet güvenliğine karşı suçlar da yararlanamaz. Deprem nedeniyle bina çökmesine bağlı ölümlerden sorumlu tutulanlar da kapsam dışındadır.

Covid-19 dönemindeki açık cezaevi izinleri 31 Temmuz 2023’te sona erdi. İzinli hükümlüler 15 gün içinde kuruma döndü. 10. Yargı Paketi ise 4 Haziran 2025’te yürürlüğe girdi. Bu tarihten sonra işlenen suçlarda denetimli serbestlik için kurumda asgari süre şartı getirildi. 12. Yargı Paketi olan 7589 sayılı Kanun açık cezaevi kurallarında doğrudan bir değişiklik yapmadı.

Açık Cezaevinde Çalışma, İzin ve Görüş Hakları

Açık kurumda çalışma kuraldır (5275 m.29-30). Hükümlü iş yurdu atölyelerinde veya kurum dışı iş yerlerinde çalışır. Çalışana günlük ücret ödenir. İş kazası, meslek hastalığı ve analık sigortası yapılır. Çalışmayı reddeden hükümlü kapalıya iade edilebilir.

• Mazeret izni: Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü ya da ağır hastalığında yol hariç 10 güne kadar verilir (5275 m.94).
• Özel izin: Açık kurumdakilere ve açığa hak kazananlara 3 ayda bir yol hariç 7 güne kadar izin verilebilir (5275 m.95).
• İş arama izni: 6 ayını kesintisiz geçiren ve koşullu salıverilmesine 1 ay kalan hükümlüye günde 8 saate kadar verilir (5275 m.96).
• Telefon ve görüş: Açık kurumda telefon görüşmesi ve ziyaret hakları kapalıya göre daha geniş tutulur.
• Eğitim: Açık öğretim ve meslek kursları değerlendirmede olumlu puan sağlar.

Mağdur açısından da bir not gerekir. Açığa geçiş cezanın sona ermesi değildir. Yalnızca infaz rejimi hafifler. Mağdur, hükümlünün izin veya tahliye sürecinde uzaklaştırma tedbiri talep edebilir.

Açık Cezaevine Ayrılma Şartları ve Denetimli Serbestlik İlişkisi

Açık cezaevine ayrılma şartları oluşmadan denetimli serbestlik uygulanmaz (5275 m.105/A). Kural olarak koşullu salıverilmeye 1 yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlü yararlanır. Hükümlü açık kurumda bulunmalı veya açığa ayrılma hakkını kazanmış olmalıdır. Yer yokluğu gibi iradesi dışındaki nedenle açığa geçemeyenler de bu şartı sağlamış sayılır.

Süre bazı hâllerde uzar. 0-6 yaş çocuğu bulunan kadın hükümlüde 2 yıl uygulanır. Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık hâlinde 3 yıla çıkar. Bu durum Adli Tıp Kurumu onaylı raporla belgelenir. Kararı infaz hâkimi verir.

Kemal Bey’in hesabına bakalım. 4 yıl 2 aylık ceza için koşullu salıverilme süresi 2 yıl 1 aydır. Açığa 1 ay sonra geçti. Koşullu salıverilmeye 1 yıl kala denetimli serbestlik talebinde bulundu. Böylece kurumda toplam 1 yıl 1 ay kaldı. Kalan süreyi elektronik kelepçe ve yükümlülüklerle dışarıda tamamladı.

Bursa’da Açık Cezaevine Ayrılma Uygulaması

Bursa’da hükümlünün açığa ayrılma yeri Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından belirlenir. Yönetmelik m.10’a göre bağlı olunan ağır ceza yargı çevresinde açık kurum varsa hükümlü oraya gönderilir. Bursa Gemlik Açık Cezaevi bu kapsamda Gemlik Açık Ceza İnfaz Kurumu adıyla faaliyet gösterir. Kapalı kurumlar ise Bursa E Tipi ve Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarıdır.

Açığa ayrılma kararına karşı şikâyetler Bursa İnfaz Hâkimliğine yapılır. İnfaz hâkimliği kararlarına itiraz ise Bursa Ağır Ceza Mahkemelerinde incelenir. Müddetname hesabındaki hatalar da aynı yolla düzeltilir. Dosyalar Bursa Adliyesi bünyesindeki infaz bürosunda takip edilir.

Kadın hükümlüler ve yabancı uyruklular Bakanlık listesindeki açık kurumlara gönderilir. Bu nedenle Bursa’dan başka ile sevk söz konusu olabilir. Kurumda kalması gereken süresi 3 aydan az olan hükümlünün nakil talebi reddedilir (Yönetmelik m.11).

Açık Cezaevine Ayrılma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 28 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.