İş Kazasında İşverenin Cezai Sorumluluğu: Taksirle Yaralama ve Öldürme (Bursa Sanayi)

Son güncelleme: 2 Kasım 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

İş Kazası Ceza Davası Nedir?

İş kazası ceza davası, bir işçinin işyerinde ölmesi veya yaralanması üzerine işveren, işveren vekili, şantiye şefi veya iş güvenliği uzmanı gibi kişilerin taksirle öldürme (TCK m.85) ya da taksirle yaralama (TCK m.89) suçundan Cumhuriyet savcılığınca başlatılan soruşturma ve ardından açılan kamu davasıdır.

Nilüfer’deki bir otomotiv yan sanayi fabrikasında pres makinesi çalışırken bir işçi elini kaptırdı. İşveren Kemal Bey o gece karakolda şüpheli sıfatıyla ifade verdi. Üç ay önce iş güvenliği uzmanının yazdığı “koruyucu kapak eksik” uyarısı dosyaya girdi. Savcılık bilirkişi heyetinden iş kazası kusur raporu istedi. Kemal Bey artık bir ceza davasının sanığı olma riskiyle karşı karşıyaydı.

Bu yazıda süreci iki taraf için de anlatıyoruz. Sanık konumundaki işverenin savunma imkânlarını ve mağdur işçi ile ailesinin haklarını birlikte ele alacağız. Konu kasten yaralama veya kasten öldürme değildir. Mesele, özen yükümlülüğünün ihlalidir.

Hangi Olaylar İş Kazası Sayılır ve Soruşturma Nasıl Başlar?

İş kazası, işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve ölüme ya da bedensel zarara yol açan olaydır (6331 m.3). Servis aracındaki kaza, işveren tarafından gönderilen dış görevdeki olay ve emziren kadının süt izni sırasındaki kaza da bu kapsamdadır (5510 m.13).

Soruşturma şikâyete bağlı değildir. Hastane, kolluk ya da 112 bildirimiyle savcılık kendiliğinden harekete geçer. Ölümlü kazada Cumhuriyet savcısı olay yerine gider veya kolluğu görevlendirir. Kaza tespit tutanağı, fotoğraflar ve makine üzerinde inceleme bu aşamada yapılır.

İşveren, kazayı 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır (6331 m.14). Bu bildirim yapılmazsa idari para cezası uygulanır (6331 m.26). Bildirim yapılmaması ceza davasında da aleyhe bir olgu olarak değerlendirilir.

İş Kazası Ceza Davasında Suç Tipleri: TCK 85 ve TCK 89

İş kazası ceza davası iki temel suça dayanır. Ölüm varsa taksirle öldürme, yaralanma varsa taksirle yaralama suçu oluşur. İş kazası taksirle öldürme suçunda ceza 2 yıldan 6 yıla kadar hapistir (TCK m.85/1). Birden fazla kişi ölmüşse ya da bir ölümle birlikte yaralananlar varsa ceza 2 yıldan 15 yıla kadar çıkar (TCK m.85/2).

Taksirle yaralamada temel ceza 3 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.89/1). Kemik kırığı, duyu kaybı veya yaşamı tehlikeye sokan yaralanmada ceza yarı oranında artırılır (TCK m.89/2). Uzvun işlevini yitirmesi veya kalıcı iz gibi ağır sonuçlarda bir kat artırım yapılır (TCK m.89/3). Birden fazla kişinin yaralanmasında ceza 6 aydan 3 yıla kadar hapistir (TCK m.89/4).

Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır (TCK m.89/5). Basit yaralanmada bilinçli taksir olsa bile şikâyet aranır. Nitelikli yaralanmalarda bilinçli taksir varsa şikâyet aranmaz. Taksirle öldürme hiçbir halde şikâyete bağlı değildir.

Taksir mi Bilinçli Taksir mi? İş Kazasında Ölçüt

İş kazası bilinçli taksir, işverenin tehlikeyi öngördüğü halde “bir şey olmaz” diyerek önlem almaması durumudur (TCK m.22/3). Basit taksirde fail sonucu hiç öngörmemiştir. Bilinçli taksirde sonuç öngörülmüş, ancak istenmemiştir. Bu ayrım cezayı üçte birden yarıya kadar artırır.

Yargıtay uygulaması bilinçli taksiri dış olgulardan çıkarır. İş güvenliği uzmanının yazılı uyarısı, iş müfettişi raporundaki tespit, risk değerlendirmesinde belirtilen ama giderilmeyen tehlike ve daha önce yaşanmış benzer bir kaza bu olguların başında gelir. Çok tehlikeli sınıftaki işte eğitimsiz ve sağlık raporsuz işçi çalıştırmak da aynı sonucu doğurur.

Bilinçli taksirin iki ağır sonucu daha vardır. Hapis cezası adli para cezasına çevrilemez (TCK m.50/4). Ayrıca TCK m.22/6’daki şahsi cezasızlık hükmü iş kazasında uygulanmaz. Çünkü bu hüküm, failin kendi yakınını kaybettiği ve bizzat mağdur olduğu hallere özgüdür.

Olası kast tartışması ise ayrı bir eşiktir. Fail somut tehlikeyi görmüş, açık uyarılara rağmen “olursa olsun” demişse artık kasten öldürme hükümleri gündeme gelir (TCK m.21/2). Yargıtay bunu istisnai olaylarda kabul eder. Savunma açısından taksir ile olası kast sınırı dosyanın en kritik noktasıdır.

İş Kazasında İşverenin Cezai Sorumluluğu: Kim Sanık Olur?

İş kazasında işverenin cezai sorumluluğu kişiseldir ve kusura dayanır. Şirket tüzel kişi olsa bile ceza, şirkete değil gerçek kişiye verilir (TCK m.20). Savcılık, güvenlik tedbirini almakla fiilen yetkili ve görevli olan kişiyi arar. Bu nedenle sanık listesi tek bir isimden ibaret olmaz.

Yetki devrinin geçerli olması için devredilen kişinin yeterli bilgiye, bütçeye ve karar gücüne sahip olması gerekir. Kâğıt üzerindeki devir işvereni kurtarmaz. Yargıtay, bütçeyi elinde tutan ortağın sorumluluğunu bu gerekçeyle sürdürmektedir.

İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekiminin Cezai Sorumluluğu

İş güvenliği uzmanı cezai sorumluluğu, uzmanın tehlikeyi görmesine rağmen işverene yazılı bildirim yapmamasına dayanır (6331 m.8/2). Uzman, hayati tehlike arz eden eksiklik giderilmezse durumu Bakanlığın yetkili birimine de bildirmek zorundadır. Bu iki adımı atan uzman, Yargıtay uygulamasına göre kural olarak sorumluluktan kurtulur.

Uygulamada uzmanın onaylı defterdeki yazılı uyarıları işverenin aleyhine en güçlü delil olur. Yargıtay, tehlikeyi risk analizinde ve defterde açıkça yazmış uzmanın mahkûmiyetini bozmuştur. Buna karşılık sahaya hiç gitmeyen, defteri boş bırakan uzman taksirle öldürmeden ceza almıştır. Yani iş güvenliği uzmanı cezai sorumluluğu, görevini belgeleyip belgelemediğine göre şekillenir.

İşyeri hekimi için de aynı mantık geçerlidir. Çok tehlikeli işte sağlık raporu düzenlemeden işçiyi çalışmaya uygun gören hekim, kaza sağlık nedeniyle gerçekleşmişse sanık olabilir. Ayrıca ölümlü veya maluliyetli kazada mahkeme kararıyla uzmanın belgesi askıya alınır (6331 m.8).

İş Kazası Kusur Raporu: Bilirkişi Heyeti ve Kusur Oranları

İş kazası kusur raporu, ceza davasının sonucunu belirleyen en önemli delildir. Rapor genellikle bir iş güvenliği uzmanı ile kazanın niteliğine göre bir makine, inşaat veya elektrik mühendisinden oluşan heyetçe hazırlanır. Heyet, olay yerini inceler, tutanakları okur ve kusuru yüzde olarak paylaştırır.

Raporda “asli kusur” ve “tali kusur” ayrımı yapılır. Uygulamada işverene yüzde 60 ile 90 arasında, işçiye yüzde 10 ile 40 arasında kusur verildiği sık görülür. Ancak bu oran hâkimi bağlamaz. Hâkim, kusurun varlığını ve derecesini kendisi takdir eder (TCK m.22/4).

İşçinin kusuru cezayı tamamen ortadan kaldırmaz. İşçi baret takmamış olsa bile iskelede korkuluk yoksa işveren kusurludur. İşçinin kusuru, temel cezanın alt sınırdan belirlenmesinde ve takdiri indirimde dikkate alınır (TCK m.61, m.62). Kaza tamamen işçinin öngörülemez davranışından doğmuşsa beraat kararı verilebilir.

Rapora itiraz hakkı her iki tarafa aittir. Raporun çelişkili olması halinde ek rapor, yeni heyet veya Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas dairesinden görüş istenebilir. İş kazası kusur raporu eksik ve çelişkili iken verilen hüküm istinafta bozulur. Bu nedenle savunma, raporun teknik dayanaklarını satır satır incelemelidir.

Müfettiş Raporu, Kaza Tutanağı ve Diğer Deliller

Bilirkişi raporu dışında üç idari belge davanın seyrini belirler. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişi raporu, SGK müfettiş raporu ve kolluk kaza tespit tutanağı. Bu raporlar ceza hâkimini bağlamaz, ancak güçlü bir takdiri delil niteliği taşır.

• İş müfettişi raporu: Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazalarda Bakanlık müfettişi işyerini inceler. Mevzuata aykırılıkları ve kusurluları tespit eder.
• SGK müfettiş raporu: Kazanın iş kazası olup olmadığını ve kusur oranlarını değerlendirir. Rücu davasının da temelini oluşturur.
• Kaza tespit tutanağı: Kolluğun olay yerinde düzenlediği ilk belgedir. İlk ifadeler ve fotoğraflar buradadır.
• Risk değerlendirmesi ve eğitim belgeleri: İşverenin lehine veya aleyhine en güçlü yazılı delillerdir. Eksikliği bilinçli taksir göstergesi sayılır.
• Onaylı İSG defteri: Uzmanın uyarılarını içerir. İşverenin tehlikeyi bildiğinin kanıtıdır.
• Kamera kaydı ve tanık beyanı: Makinenin nasıl çalıştırıldığını ve amirlerin talimatlarını ortaya koyar.

Savunma açısından bu belgeler arasındaki çelişkiler önemlidir. Müfettiş raporu işçiye tali kusur verirken bilirkişi raporu işçiyi kusursuz saymışsa çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz.

İş Kazası Ceza Davası Süreci: İfade, Tutuklama, Mahkeme

İş kazası ceza davası süreci kolluk ifadesiyle başlar, iddianameyle mahkemeye taşınır. İşveren bu aşamada şüpheli sıfatıyla savcılığa ifadeye çağrılır. Müdafi ile ifade vermek haktır. İfade, dosyanın geri kalanının yönünü belirler.

Gözaltı ve tutuklama iş kazalarında nadirdir. Ölümlü kazada, özellikle birden fazla ölüm veya delil karartma şüphesi varsa tutuklama kararı verilebilir. Çoğu dosyada işveren adli kontrol tedbiriyle veya serbest bırakılarak yargılanır. Gözaltı süresi kural olarak 24 saattir.

İddianame kabul edilince kovuşturma aşaması başlar. Görevli mahkeme suçun ceza üst sınırına göre belirlenir. Duruşmalarda bilirkişi raporu tartışılır, tanıklar dinlenir ve sanık savunması alınır. Hükme karşı 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m.273). İstinaf kararına karşı koşulları varsa 2 hafta içinde temyiz mümkündür (CMK m.291).

Uzlaştırma yalnızca taksirle yaralamada mümkündür (CMK m.253). Bursa’da bu dosyalar önce uzlaştırma bürosuna gider. Taraflar anlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığına veya düşme kararı verilir. Taksirle öldürme uzlaştırma kapsamı dışındadır.

HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezası

İş kazası ceza davasında sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkündür (CMK m.231). Sanığın kabulü ve zararın giderilmesi aranır. 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ile HAGB kararına karşı istinaf yolu açıktır. Bu sayede HAGB artık denetimsiz bir karar değildir.

Hapis cezasının ertelenmesi 2 yıla kadar cezalarda gündeme gelir (TCK m.51). Taksirli suçlarda hapis cezası süresine bakılmaksızın adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.50/4). Ancak bilinçli taksir kabul edilmişse bu çevirme yasaktır. Bu nedenle savunmanın ilk hedefi bilinçli taksir nitelemesini düşürmektir.

Birden fazla ölümlü kazada ceza alt sınırı 2 yıl olsa da uygulamada ceza çoğunlukla bunun üzerinde belirlenir. Böyle dosyalarda HAGB ve erteleme fiilen devre dışı kalır. Denetimli serbestlik ise infaz aşamasında ayrıca değerlendirilir.

Ceza Davası ile Tazminat Davası İlişkisi ve Katılma Hakkı

Ceza davası ile tazminat davası birbirinden bağımsız yürür, ancak ceza dosyası hukuk davasını güçlü biçimde etkiler. Mağdur işçi veya ölen işçinin yakınları maddi ve manevi tazminat ile destekten yoksun kalma tazminatını iş mahkemesinde ister. Bu dava için ceza davasının bitmesi beklenmez.

Ceza mahkemesinin kusurun varlığına ilişkin maddi tespiti hukuk hâkimini bağlar (TBK m.74). Beraat kararı ise hukuk hâkimini bağlamaz. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu tazminat davasında da kullanılır. SGK, ödediği geliri kusurlu işverenden rücu davasıyla ister (5510 m.21).

Mağdur ve yakınları ceza davasına katılma hakkına sahiptir (CMK m.237). Katılan sıfatıyla delil sunabilir, rapora itiraz edebilir ve hükme karşı istinafa gidebilirler. Ölümlü kazada eş, çocuk ve anne baba katılan olabilir. Katılma talebi ilk derece mahkemesinde hüküm verilene kadar yapılabilir.

Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi halinde mağdurlar 2 hafta içinde itiraz edebilir (CMK m.173). Takipsizlik kararına itiraz, özellikle işçinin tam kusurlu gösterildiği dosyalarda önemlidir.

Kaza Sonrası İlk 72 Saat: İşverenin Yapması Gerekenler

Kazadan sonraki ilk 72 saat hem işçinin sağlığı hem de ceza davasının seyri için belirleyicidir. Bu süreçte atılan yanlış bir adım bilinçli taksir iddiasını güçlendirebilir. Aşağıdaki sıralama uygulamadan derlenmiştir.

1. Önce sağlık müdahalesi yapın. 112’yi arayın, ilk yardım ekibini devreye sokun ve işçiyi hastaneye ulaştırın.
2. Olay yerini koruyun. Makineyi, iskeleyi veya aracı yerinden oynatmayın. Delil karartma iddiası tutuklama nedeni olabilir.
3. Kolluğa ve savcılığa bilgi verin. Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazada derhal bildirim yapılır. Gizlemek ayrı bir suç oluşturabilir.
4. Belgeleri toplayın. Risk değerlendirmesi, eğitim tutanakları, sağlık raporları ve onaylı İSG defterini bir dosyada hazır tutun.
5. SGK bildirimini 3 iş günü içinde yapın. Süre kazanın öğrenildiği günden başlar (6331 m.14).
6. İfadeye müdafi ile gidin. Savcılığa ifadeye çağrılma halinde avukatsız beyan vermeyin. İlk ifade geri alınamaz.
7. Mağdur ve ailesiyle iletişimi kesmeyin. Tedavi ve cenaze giderlerinin karşılanması insani bir görevdir. Ceza davasında da lehe değerlendirilir.
8. Eksikliği hemen giderin. Kazaya yol açan tehlikeyi ortadan kaldırın. Çalışmaktan kaçınma hakkını kullanan işçiye baskı yapmayın (6331 m.13).

Bursa’da İş Kazası Ceza Davası Uygulaması

Bursa’da iş kazası ceza davası dosyaları, kentin sanayi yapısı nedeniyle yoğun bir iş yüküdür. Otomotiv ana ve yan sanayi, tekstil, mobilya ve metal sektörleri öne çıkar. Nilüfer ve Demirtaş organize sanayi bölgeleri ile İnegöl mobilya sanayisi kaza bildirimlerinin yoğunlaştığı alanlardır. Pres, kesim ve kaldırma makineleri en sık karşılaşılan kaza kaynağıdır.

Soruşturmayı Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı yürütür. Ölümlü kazalarda savcı olay yerine bizzat gider ve bilirkişi incelemesini başlatır. Dosya, suçun niteliğine göre Bursa Adliyesi‘ndeki asliye ceza veya ağır ceza mahkemelerinde görülür. İnegöl ve Gemlik gibi ilçelerdeki kazalar o ilçe adliyelerinde görülür.

Bursa Barosu’na kayıtlı bir ceza avukatı, kusur raporuna itiraz, tanık dinletme ve istinaf süreçlerini takip eder. Mağdur tarafta ise katılma talebi, tazminat davasıyla koordinasyon ve SGK sürecinin izlenmesi ön plandadır. Bursa Adliyesi’nde iş kazası dosyaları teknik bilirkişi incelemesi nedeniyle genellikle 1 yıldan uzun sürer.

İş Kazası Ceza Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 2 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.