Ceza Zamanaşımı ve Dava Zamanaşımı Süreleri

Son güncelleme: 19 Ekim 2026 | Yazar: Av. Mustafa Yılmaz (Bursa Barosu)

Dava Zamanaşımı Nedir?

Kemal Bey, Nilüfer’de küçük bir atölye işletiyordu. Dokuz yıl önce bir müşterisiyle yaşadığı tartışma hakaret şikâyetine dönüşmüştü. Dosya uzun süre savcılıkta beklemiş, sonra unutulmuştu. Geçen ay Bursa Adliyesinden bir tebligat geldi. Kemal Bey’in ilk sorusu şuydu. Bu dosya hâlâ açılabilir mi?

Dava zamanaşımı, suçun işlenmesinden itibaren belli bir süre geçince devletin dava açma ve yargılama yetkisinin sona ermesidir. Bu süre dolunca savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Dava açılmışsa mahkeme düşme kararı verir. Düzenleme Türk Ceza Kanunu’nun 66 ve 67. maddelerindedir.

Zamanaşımı bir ceza değildir. Bir hak düşürücü süre de değildir. Devletin cezalandırma yetkisini zamanla sınırlayan bir kamu düzeni kuralıdır. Bu yüzden mahkeme bu süreyi kendiliğinden gözetir. Sanığın talebi şart değildir.

Bu yazıda iki ayrı kavramı birlikte ele alıyoruz. İlki henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet yokken işler. Ceza zamanaşımı ise kesinleşen cezanın infazı için işler. İkisinin süreleri ve sonuçları farklıdır.

Dava Zamanaşımı Süreleri Ne Kadardır? (TCK m.66)

Dava zamanaşımı süreleri suçun kanunda yazılı üst ceza sınırına göre 8 yıl ile 30 yıl arasında değişir. Süreler TCK m.66/1’de beş basamak hâlinde sayılmıştır. Kesilme olursa süre en çok yarısı kadar uzar. Uzamış süreye uygulamada olağanüstü zamanaşımı denir.

Tablodaki süreler suçu işlediği tarihte 18 yaşını doldurmuş kişiler içindir. Çocuklar için süreler kısalır (TCK m.66/2). Suç tarihinde 12-15 yaş arasında olan çocukta sürenin yarısı uygulanır. 15-18 yaş arasında olan çocukta ise üçte ikisi uygulanır.

Dava Zamanaşımı Nasıl Hesaplanır?

Dava zamanaşımı, suçun kanundaki üst ceza sınırı esas alınarak hesaplanır (TCK m.66/3). Mahkemenin somut olayda vereceği ceza değil, kanunda yazan en yüksek ceza dikkate alınır. Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli varsa o hâlin üst sınırı esas alınır. Seçimlik cezalı suçlarda hapis cezası dikkate alınır (TCK m.66/4).

1. Suçun hangi madde kapsamında olduğunu belirleyin. İddianamedeki sevk maddesi başlangıç noktasıdır. Ancak mahkeme nitelendirmeyi değiştirebilir.
2. Dosyadaki delillere göre nitelikli hâlleri kontrol edin. Nitelikli hâl varsa daha yüksek olan üst sınır alınır.
3. Üst ceza sınırını tespit edin. Teşebbüs, haksız tahrik veya etkin pişmanlık gibi indirimler hesaba katılmaz. Kanundaki temel üst sınır esastır.
4. TCK m.66/1’deki basamağa yerleştirin. Üst sınır 5 yılı geçmiyorsa 8 yıl, 5-20 yıl arasındaysa 15 yıl uygulanır.
5. Sanığın suç tarihindeki yaşını kontrol edin. 12-15 yaşta süre yarıya, 15-18 yaşta üçte ikiye iner.
6. Başlangıç tarihini belirleyin. Tamamlanmış suçta suçun işlendiği gün, zincirleme suçta son suçun işlendiği gün esastır.
7. Kesilme nedenlerini tarih tarih çıkarın. Her kesilmede süre yeniden başlar. Ancak toplam süre olağan sürenin bir buçuk katını geçemez.
8. Durma dönemlerini süreye ekleyin. HAGB denetim süresi veya uzlaştırma müzakereleri süreyi durdurur.

Zamanaşımı Süresi Ne Zaman Başlar?

Süre, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Suçun türüne göre başlangıç günü değişir. Kanun dört ayrı durum için ayrı başlangıç belirlemiştir.

• Tamamlanmış suç: Suçun işlendiği gün süre başlar.
• Teşebbüs: Son hareketin yapıldığı gün esas alınır.
• Kesintisiz suç: Kesintinin gerçekleştiği gün süre başlar. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada mağdurun serbest kaldığı gün gibi.
• Zincirleme suç: Son suçun işlendiği gün esas alınır. Aynı mağdura karşı tekrarlanan dolandırıcılık eylemlerinde bu kural uygulanır.
• Çocuklara karşı suçlar: Üstsoy veya üstsoy sayılan kişiler ile çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu kişilerin çocuğa karşı işlediği suçlarda süre çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden başlar.

Süre gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir (TCK m.72/1). Yargıtay uygulamasına göre suçun işlendiği gün süreye dâhil edilir. Sürenin son günü bir tatil gününe denk gelse de süre uzamaz.

Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi (TCK m.67)

Zamanaşımı belirli işlemlerle kesilir ve belirli engeller nedeniyle durur. Kesilmede süre sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar. Durmada süre bekler ve engel kalkınca kaldığı yerden devam eder. İki kavram sonuçları bakımından birbirinden ayrılır.

Zamanaşımının kesilmesi nedenleri TCK m.67/2’de sınırlı sayıda sayılmıştır.

• Savcı huzurunda ifade alınması veya sorgu: Şüphelinin Cumhuriyet savcısı önünde ifadesinin alınması süreyi keser. Kolluktaki ifade kesmez.
• Tutuklama kararı: Sulh ceza hâkimliği veya mahkemece verilen tutuklama kararı süreyi keser. Yakalama emri tek başına kesmez.
• İddianame düzenlenmesi: Suçla ilgili iddianamenin düzenlendiği tarih kesilme tarihidir.
• Mahkûmiyet kararı: Sanıklardan bir kısmı hakkında verilen mahkûmiyet kararı bile süreyi keser.

Kesilme olunca süre yeniden işlemeye başlar. Birden fazla kesilme varsa son kesilme tarihi esas alınır (TCK m.67/3). Ancak süre sınırsız uzamaz. Toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m.67/4). Bu üst sınır dolunca başka kesilme olsa bile dava düşer.

Durma nedenleri TCK m.67/1’de düzenlenir. Kovuşturma için izin veya karar alınması gereken hâllerde süre durur. Milletvekili dokunulmazlığı ve kamu görevlisi hakkında soruşturma izni bu kapsamdadır. Bekletici mesele kararı verilmesi ve sanık hakkında kaçak kararı verilmesi de süreyi durdurur. Diğer kanunlardaki durma nedenleri de uygulanır.

Zamanaşımına Tabi Olmayan Suçlar

Bazı ağır suçlarda zamanaşımı hiç işlemez. Bu suçlar kanunda açıkça gösterilmiştir. Süre ne kadar geçerse geçsin dava açılabilir ve yargılama yapılabilir.

• Soykırım: TCK m.76/4 gereği bu suçta zamanaşımı işlemez.
• İnsanlığa karşı suçlar: TCK m.77/4 aynı kuralı içerir.
• Bu suçlar için örgüt kurma: TCK m.78/3 gereği zamanaşımı işlemez.
• İşkence: TCK m.94/6 gereği işkence suçunda zamanaşımı işlemez. Bu hüküm 2013 yılında eklenmiştir.
• Yurt dışında işlenen ağır suçlar: Kanunun İkinci Kitap Dördüncü Kısmındaki devlete karşı suçlardan ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektirenlerin yurt dışında işlenmesi hâlinde zamanaşımı uygulanmaz (TCK m.66/7).

Bu istisnalar dışında her suç zamanaşımına tabidir. Kasten öldürme gibi en ağır suçlarda bile süre işler. Ancak süre 25 ile 45 yıl arasında olduğundan pratikte nadiren dolar.

Ceza Zamanaşımı Nedir ve Süreleri Ne Kadardır? (TCK m.68)

Ceza zamanaşımı, kesinleşmiş bir cezanın belli bir süre geçince artık infaz edilememesidir. Farkı şudur. Dava zamanaşımı yargılamayı sona erdirir. Ceza zamanaşımı ise verilen cezanın infazını engeller. Mahkûmiyet kaydı silinmez, yalnızca ceza çektirilemez.

Ceza zamanaşımı süreleri TCK m.68/1’de kesinleşen cezanın türüne ve miktarına göre belirlenir. Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir nedenle kesintiye uğradığı günden başlar (TCK m.68/3). Türleri başka başka olan cezalar için en ağır ceza esas alınır (TCK m.68/4).

Adli para cezasında ceza zamanaşımı 10 yıldır. Bazı kaynaklarda geçen 5 yıl bilgisi kanun metnine uymaz. Adli para cezası ödenmeyince hapse çevrilebilir. Ancak bu çevirme işlemi de 10 yıllık süre dolmadan yapılmalıdır.

Ceza Zamanaşımı Nasıl Kesilir? (TCK m.71-72)

Ceza zamanaşımı, hükümlüye infaz için kanuna uygun tebligat yapılması veya hükümlünün bu amaçla yakalanmasıyla kesilir (TCK m.71/1). Yargıtay uygulamasına göre tebligatın usulüne uygun olması şarttır. Yalnızca yakalama emri çıkarılması süreyi kesmez. Fiilen yakalanma gerekir.

Kesilmenin ikinci yolu yeni suç işlenmesidir. Hükümlü, önceki cezası infaz edilmeden üst sınırı iki yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suç işlerse süre kesilir (TCK m.71/2). Kesilme hâlinde süre yeniden ve tam olarak işler. Yargılama aşamasındaki bir buçuk kat üst sınırı burada uygulanmaz.

Her iki zamanaşımı türü de re’sen uygulanır (TCK m.72/2). Şüpheli, sanık ve hükümlü bu haktan vazgeçemez. Sanık “ben yargılanmak istiyorum” dese bile süre dolmuşsa mahkeme düşme kararı verir. Bu kuralın tek yumuşatıcısı beraat önceliğidir. Onu aşağıda anlatıyoruz.

Şikâyet Süresi ile Dava Zamanaşımı Farkı

Şikâyet süresi ile zamanaşımı birbirinden farklı iki süredir. Şikâyet süresi altı aydır ve yalnızca şikâyete bağlı suçlarda işler (TCK m.73/1). Zamanaşımı ise her suçta işler ve en az sekiz yıldır. Şikâyete bağlı suçta her iki süre birlikte gözetilir.

• Başlangıç: Şikâyet süresi mağdurun fiili ve faili öğrendiği günden başlar. Zamanaşımı suçun işlendiği günden başlar.
• Üst sınır: Şikâyet süresi her durumda zamanaşımı süresi içinde kalır (TCK m.73/2). Zamanaşımı dolmuşsa şikâyet hakkı da düşer.
• Vazgeçme: Şikâyetten vazgeçilebilir. Zamanaşımından vazgeçilemez.
• Sonuç: Şikâyet süresi geçince kovuşturma yapılamaz. Zamanaşımı dolunca dava düşer.
• Kapsam: Basit kasten yaralama, hakaret, tehdit ve basit taksirle yaralama şikâyete bağlıdır. Hırsızlık, yağma ve cinsel saldırı re’sen soruşturulur.

Kemal Bey’in dosyasında bu ayrım belirleyiciydi. Hakaret şikâyeti süresinde yapılmıştı. Ancak suç tarihinden bu yana dokuz yıl geçmişti. Dosyada tek kesilme nedeni savcılıktaki ifadeydi. Uzamış süre 12 yıl olduğundan dava hâlâ açılabilirdi.

HAGB, Uzlaştırma ve Önödemede Sürelerin Etkisi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararında denetim süresi boyunca zamanaşımı durur (CMK m.231/8). Beş yıllık denetim süresi süreye eklenmez. Denetim süresinde yeni suç işlenirse hüküm açıklanır. Bu aşamada zamanaşımı kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Uzlaştırma müzakereleri sırasında da zamanaşımı işlemez (CMK m.253/21). Müzakerelerin başladığı ve bittiği tarihler dosyada kayıtlıdır. Hesaplamada bu günler süreden çıkarılır. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Önödeme kurumunda süre kısadır. Savcılık şüpheliye on gün içinde ödeme yapmasını bildirir (TCK m.75). Ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz. Önödeme ihtarının süreyi durdurduğuna dair açık bir hüküm yoktur. Bu nedenle zamanaşımı yakın dosyalarda savcılığın hızlı davranması gerekir.

Zamanaşımı Dolunca Ne Olur? Düşme Kararı

Dava zamanaşımı dolunca mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m.223/8). Soruşturma aşamasındaysa savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Düşme kararı sanığın suçlu olduğunu da suçsuz olduğunu da göstermez. Yalnızca yargılamanın sona erdiğini belirtir.

Sanık açısından önemli bir hak vardır. Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez (CMK m.223/9). Dosyada sanığın suçu işlemediği açıkça anlaşılıyorsa mahkeme düşme yerine beraat kararı vermelidir. Sanık bu yönde talepte bulunabilir. Beraat kararı adli sicil ve tazminat açısından daha güçlü bir sonuçtur.

Mağdur açısından ise düşme kararı ceza davasının sonudur. Ancak tazminat hakkı ayrıca değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu m.72/1’e göre ceza kanununun daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü hâllerde tazminat davasında bu uzun süre uygulanır. Bu kurala uzamış ceza zamanaşımı denir ve ceza davasındaki süre esas alınır.

Lehe kanun ilkesi zamanaşımında da geçerlidir. 1 Haziran 2005 öncesinde işlenen suçlarda 765 sayılı eski kanunun süreleri daha kısaydı. Bu suçlarda eski kanun lehe ise o süreler uygulanır. Yargıtay uygulamasına göre zamanaşımı hükümleri lehe kanun karşılaştırmasında dikkate alınır.

Trafik Kazası, İş Kazası ve Kabahatlerde Zamanaşımı

Trafik kazası ve iş kazası dosyalarında zamanaşımı genellikle 8 veya 15 yıldır. Taksirle yaralama suçunun üst sınırı beş yılı geçmez ve süre 8 yıldır (TCK m.89). Taksirle öldürmede üst sınır altı yıl olduğundan süre 15 yıla çıkar (TCK m.85/1). Birden fazla kişinin öldüğü kazalarda da süre 15 yıldır (TCK m.85/2).

Bu dosyalarda bir özellik daha vardır. Basit taksirle yaralama şikâyete bağlıdır. Mağdurun altı ay içinde şikâyetçi olması gerekir. Bilinçli taksir hâlinde ise şikâyet aranmaz. İş kazalarında işverenin bilinçli taksirle sorumlu tutulması sık görülür.

Kabahatlerde ise ceza kanunu değil Kabahatler Kanunu uygulanır. İdari para cezasını gerektiren kabahatlerde soruşturma zamanaşımı cezanın miktarına göre 3, 4 veya 5 yıldır (5326 sayılı Kanun m.20). Nispi idari para cezasında süre 8 yıldır. Kesinleşen idari para cezasının tahsili için yerine getirme zamanaşımı 3 ile 7 yıl arasındadır (5326 sayılı Kanun m.21). Miktar basamakları yeniden değerleme oranıyla güncellenir.

Tablodaki süreler temel ve en sık görülen hâllere göredir. Nitelikli hâl eklenince üst sınır ve süre değişir. Her dosyanın kendi sevk maddesine göre ayrıca hesap yapılmalıdır.

Bursa’da Zamanaşımı Uygulaması

Bursa’da zamanaşımı itirazları soruşturmada Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına, kovuşturmada dosyanın bulunduğu mahkemeye yapılır. Hakaret, tehdit ve basit yaralama gibi suçlar Bursa asliye ceza mahkemelerinde görülür. Kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı ve yağma gibi ağır suçlar Bursa ağır ceza mahkemelerindedir. Zamanaşımı her iki mahkeme türünde de re’sen gözetilir.

Uygulamada en sık sorun eski tarihli dosyalarda görülür. Yıllar önce şikâyet edilmiş ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiş bir dosya yeni delille yeniden açılabilir. Bu durumda zamanaşımı hesabı baştan yapılır. Savcılık ifadesi ve iddianame tarihi kesilme nedeni olarak dosyadan çıkarılır.

İstinaf aşamasında da süre işlemeye devam eder. Bursa Bölge Adliye Mahkemesinde bekleyen dosyalarda uzamış süre dolarsa düşme kararı istinaf mahkemesince verilir. Yargıtay aşamasında da aynı kural geçerlidir. Bu nedenle dosyanın her aşamasında süre takibi yapılmalıdır.

Dava Zamanaşımı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 19 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.