Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155)

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Nedir?

Kemal Bey birkaç aylığına yurt dışına çıkacaktı. Yirmi bileziğini Osmangazi’deki eski arkadaşına emanet etti. Döndüğünde arkadaşı bilezikleri bozdurmuş, parayı kendi borcuna yatırmıştı. Üstelik “Sen bana bir şey bırakmadın” diyordu.

Güveni kötüye kullanma suçu, emanet alınan bir malın sahibi gibi kullanılması veya teslimin inkâr edilmesidir. Suç, TCK 155 ile düzenlenmiştir. Kanun burada mülkiyetle birlikte kişiler arasındaki güven ilişkisini de korur. Halk arasında bu suça hâlâ emniyeti suistimal denir.

Bu suçta mal faile rızayla teslim edilir, yani fail malı çalmaz ve hileyle de almaz. Suç, teslimden sonraki davranışla doğar. Bu yazıda şartları, cezayı ve iki tarafın haklarını sırayla anlatıyoruz.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Unsurları Nelerdir?

Suçun oluşması için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. Biri eksikse olay çoğu zaman hukuk mahkemesinin konusudur.

• Başkasına ait mal: Mal failin değil, başka bir kişinin mülkiyetinde olmalıdır.
• Zilyetliğin devri: Mal, sahibinin rızasıyla faile teslim edilmiş olmalıdır.
• Belirli bir amaç: Teslim, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak için yapılmalıdır.
• Amaca aykırı tasarruf veya inkâr: Fail malı devir amacı dışında kullanmalı veya devri inkâr etmelidir.

Zilyetliğin devri bu suçun kilit şartıdır. Zilyetlik, mal üzerindeki fiili hâkimiyet demektir. Geçerli bir hukuki ilişki olmadan elde tutulan malda bu suç oluşmaz. Kira, emanet, vekâlet, ödünç ve tamir sözleşmeleri en sık görülen ilişkilerdir.

Suç yalnızca kasten işlenebilir. Failin malı sahibi gibi kullandığını bilmesi ve istemesi gerekir. Dikkatsizlikle malın kaybolması veya zarar görmesi bu suçu oluşturmaz. Böyle bir durumda yalnızca tazminat sorumluluğu doğar.

Para ve taşınmaz suçun konusu olur mu?

Para, belirli bir amaçla teslim edilmişse suçun konusu olabilir. Bankaya yatırılsın diye verilen para buna örnektir. Ödünç verilen parada ise mülkiyet borçluya geçer. Bu yüzden ödenmeyen borç para bu suçu oluşturmaz.

Taşınmazlar bakımından da suç gündeme gelebilir. Yargıtay uygulamasında vekâletle satılan taşınmazın bedelinin verilmemesi bu kapsamda değerlendirilmiştir. Her olay, vekâletin kapsamına göre ayrıca incelenir.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Cezası Ne Kadardır?

Güveni kötüye kullanma cezası, basit halde 6 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. İki ceza birlikte verilir. Nitelikli halde hapis 1 yıldan 7 yıla çıkar ve 3000 güne kadar adli para cezası uygulanır.

Tablodaki taşıt satırları, bir kat artırımın temel cezaya uygulanmasıyla hesaplanmıştır. Somut ceza, mahkemenin takdirine ve indirim nedenlerine göre değişir. Basit halde üst sınır 2 yıl olduğu için tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4). Adli kontrol ise mümkündür.

Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma Nedir?

Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma, malın belirli bir ilişki gereği teslim edildiği nitelikli haldir. Kanun beş ilişki sayar. Bunlar meslek, sanat, ticaret, hizmet ilişkisi ve başkasının mallarını idare yetkisidir (TCK m.155/2).

Bu ilişkilerde taraflar arasındaki güven daha yoğundur. Müvekkil avukatına, işveren kasiyerine, müşteri tamircisine güvenmek zorundadır. Kanun bu yüzden cezayı ağırlaştırmıştır. Bu hal şikâyete bağlı değildir, savcılık kendiliğinden soruşturma yapar.

• Meslek: Tahsil ettiği parayı müvekkiline vermeyen vekil.
• Sanat: Tamire bırakılan telefonu veya aracı satan usta.
• Ticaret: Konsinye aldığı malın bedelini ödemeyip malı elden çıkaran tacir.
• Hizmet ilişkisi: Tahsilatları şirkete teslim etmeyen satış elemanı.
• İdare yetkisi: Yönettiği malvarlığını kendi yararına kullanan yönetici veya vasi.

Nitelikli hal için malın görev nedeniyle teslim edilmiş olması şarttır. Çalışanın işyerinden gizlice aldığı malda ise hırsızlık gündeme gelir. Fail kamu görevlisiyse ve mal görevi nedeniyle verilmişse suç zimmettir.

Kiralık Araçta TCK 155/3 Ne Getirdi?

TCK 155/3, suçun konusu motorlu taşıt olduğunda cezanın bir kat artırılmasını öngörür. Fıkra, 7571 sayılı Kanun ile maddeye eklenmiştir. Kanun 25 Aralık 2025’te Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kapsamda motorlu kara, deniz ve hava taşıtları vardır.

Düzenlemenin arkasında araç kiralama sektöründeki şikâyetler yer alır. Kiralanan otomobilin iade edilmemesi veya satılması yaygın bir sorundu. Artık basit halde ceza 1 yıldan 4 yıla kadar hesaplanır. Nitelikli halde üst sınır 14 yıla ulaşır.

Fıkranın iki önemli sonucu vardır. İlki, taşıtla ilgili dosyaların uzlaştırma kapsamı dışında kalmasıdır. İkincisi zaman bakımından uygulamadır. Artırım, 25 Aralık 2025’ten önce işlenen fiillere uygulanmaz (TCK m.7).

Hangi Davranışlar Bu Suçu Oluşturur?

Malı satmak, rehin vermek, tüketmek, saklamak veya teslim aldığını inkâr etmek suçu oluşturur. Aşağıdaki örnekler uygulamada en sık karşılaşılan durumlardır.

Ortaklık dosyalarında sonuç, olayın ayrıntısına göre değişir. Yargıtay uygulaması, ortaklar arasındaki hesap anlaşmazlıklarını çoğunlukla hukuki ihtilaf sayar.

Borcunu Ödememek Suç mudur?

Hayır, borcunu ödememek tek başına suç değildir. Anayasa’ya göre kimse yalnızca sözleşmeden doğan borcunu ödeyemediği için özgürlüğünden yoksun bırakılamaz. Güveni kötüye kullanma suçu ile alacak uyuşmazlığı arasındaki sınır burada çizilir.

Ayrımı üç soru belirler.

Malın mülkiyeti kimdedir? Mal belirli bir amaçla mı teslim edilmiştir? Fail malı sahibi gibi mi kullanmıştır? Mülkiyet karşı tarafa geçmişse ceza hukuku devreye girmez.

• Hukuki ihtilaf sayılanlar: Ödenmeyen borç para, geciken kira, eksik ödenen satış bedeli, kâr payı tartışması.
• Suç sayılanlar: Emanet malın satılması, tahsil edilen paranın verilmemesi, kiralanan eşyanın rehnedilmesi.

Bu ayrım iki taraf için de önemlidir. Mağdur yanlış yola başvurursa hem zaman hem de şikâyet süresini kaybedebilir. Şüpheli ise sıradan bir ticari borç nedeniyle haksız yere suçlanabilir. Güveni kötüye kullanma suçu savunmasında ilk iş, ilişkinin hukuki niteliğini ortaya koymaktır.

Hırsızlık, Dolandırıcılık ve Zimmetten Farkı Nedir?

Temel fark, malın failin eline nasıl geçtiğidir. TCK 155’te mal rızayla ve hilesiz teslim edilir. Hırsızlıkta rıza yoktur. Dolandırıcılıkta rıza vardır ama hileyle elde edilmiştir.

Kast ne zaman doğmuştur sorusu da önemlidir. Fail baştan beri malı almak için hile yapmışsa suç dolandırıcılıktır. Sahiplenme düşüncesi teslimden sonra doğmuşsa TCK 155 uygulanır.

Benzer diğer durumlar

Kullanma hırsızlığında mal rıza olmadan, geçici kullanım için alınır (TCK m.146). Emanet alınan malda ise teslim rızaya dayanır. Hesaba yanlışlıkla gelen parayı harcamak ayrı bir suçtur (TCK m.160). Bedelsiz kalmış senedi kullanmak da ayrıca cezalandırılır (TCK m.156).

Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma Nasıl İşler?

Güveni kötüye kullanma şikâyet süresi, basit halde 6 aydır. Süre, mağdurun fiili ve faili öğrendiği gün başlar (TCK m.73). Süre geçerse soruşturma yapılmaz. Şikâyetten vazgeçilirse dava düşer.

Nitelikli halde şikâyet aranmaz, savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden harekete geçer. Mağdurun şikâyetini geri alması bu halde davayı düşürmez. Taşıt artırımında ise şikâyet şartı, uygulanan fıkraya göre belirlenir.

Uzlaştırma, birinci ve ikinci fıkradaki hallerde zorunlu bir aşamadır (CMK m.253). Dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Taraflar anlaşır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Motorlu taşıta ilişkin üçüncü fıkra bu kapsamın dışında bırakılmıştır.

Etkin Pişmanlık ve Akrabalık İndirimi Nasıl Uygulanır?

Zararı tamamen gideren fail etkin pişmanlık indiriminden yararlanır (TCK m.168). Giderim, malın aynen iadesi veya bedelinin ödenmesiyle olur. İndirim oranı, zararın hangi aşamada giderildiğine bağlıdır.

• Dava açılmadan önce: Ceza üçte ikisine kadar indirilir.
• Dava açıldıktan sonra, hükümden önce: Ceza yarısına kadar indirilir.
• Kısmi giderim: İndirim için mağdurun ayrıca rıza göstermesi gerekir.

Akrabalık ilişkisi de sonucu değiştirir (TCK m.167). Suç, ayrılık kararı bulunmayan eşe karşı işlenmişse ceza verilmez. Aynı kural üstsoy, altsoy, evlat edinen ve evlatlık için geçerlidir. Aynı konutta yaşayan kardeşler de bu kapsamdadır.

Bazı yakınlarda ise ceza yarı oranında indirilir ve şikâyet aranır. Ayrılık kararı verilmiş eş ve ayrı yaşayan kardeş bu gruptadır. Aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze ve yeğen de buraya girer. Ceza verilmemesi, hukuk mahkemesinde tazminat istenmesine engel değildir.

Soruşturma ve Dava Süreci Nasıl İlerler?

Süreç şikâyet veya ihbarla başlar, uzlaştırma ve yargılama aşamalarıyla devam eder. Güveni kötüye kullanma suçu dosyaları çoğunlukla belgeler üzerinden yürür. Aşamalar genel olarak şöyledir.

1. Şikâyet veya ihbar yapılır. Mağdur savcılığa veya kolluğa başvurur. Sözleşme, dekont ve yazışmalar dilekçeye eklenir.
2. Deliller toplanır. Savcılık banka kayıtlarını, tanık beyanlarını ve teslim belgelerini inceler.
3. Şüphelinin ifadesi alınır. Şüpheli çoğu zaman savcılığa ifadeye çağrılma yoluyla dinlenir. Susma ve avukat yardımından yararlanma hakkı vardır.
4. Uzlaştırma denenir. Kapsamdaki hallerde dosya uzlaştırma bürosuna gider. Anlaşma olursa dosya kapanır.
5. İddianame düzenlenir. Yeterli şüphe varsa dava açılır. Yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
6. Yargılama yapılır. Mahkeme tarafları ve tanıkları dinler, mağdur davaya katılabilir.
7. Hüküm kurulur. Beraat, mahkûmiyet veya düşme kararı verilir. Etkin pişmanlık ve HAGB bu aşamada değerlendirilir.
8. Kanun yoluna gidilir. Karara karşı istinaf başvurusu yapılabilir. Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

Görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Dava zamanaşımı basit halde 8 yıl, nitelikli halde 15 yıldır (TCK m.66). Basit halde mahkeme, duruşma açmadan basit yargılama usulünü uygulayabilir.

HAGB, 2 yıl veya daha az hapis cezasında gündeme gelir. Sanığın kasıtlı suçtan mahkûmiyetinin bulunmaması ve zararı gidermesi aranır. Denetim süresi 5 yıldır. Kısa süreli hapis cezası koşulları varsa adli para cezasına çevrilebilir veya ertelenebilir.

Mağdur Malını ve Zararını Nasıl Geri Alır?

Mağdur, ceza dosyasının yanında hukuk yollarını da kullanabilir. Ceza davası faili cezalandırır ama malı kendiliğinden geri getirmez. İki yolu birlikte yürütmek çoğu zaman gerekir.

• Eşyanın iadesi: Soruşturmada el konulan mal, mağdura iade edilebilir (CMK m.131).
• İstirdat davası: Mal hâlâ faildeyse hukuk mahkemesinden geri verilmesi istenir.
• Tazminat davası: Mal elden çıkmışsa bedeli ve uğranılan zarar talep edilir.
• İhtiyati tedbir ve haciz: Malın veya failin malvarlığının kaçırılmasını önlemek için istenir.
• Uzlaştırma ve etkin pişmanlık: Fail indirim için zararı gidermek ister. Bu, mağdur açısından hızlı bir tahsil yoludur.

Mal üçüncü bir kişiye satılmışsa durum zorlaşır. Emanet edilen taşınırı iyi niyetle satın alan kişinin kazanımı korunur (TMK m.988). Bu durumda mağdur malı geri alamayabilir, zararını failden ister. Bu yüzden hızlı davranmak ve tedbir istemek önemlidir.

Hukuk davasında zamanaşımı süreleri ceza davasından farklıdır. Sürenin başlangıcı, talebin sözleşmeye veya haksız fiile dayanmasına göre değişir. Hak kaybı yaşamamak için talep geciktirilmemelidir.

Bursa’da Güveni Kötüye Kullanma Dosyaları Nasıl Yürür?

Bursa’da şikâyetler Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına veya en yakın kolluk birimine yapılır. İnegöl, Gemlik ve Mustafakemalpaşa gibi ilçelerde kendi adliyeleri görevlidir. Yetkili yer kural olarak suçun işlendiği yerdir.

Kapsamdaki dosyalar önce başsavcılık bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilir. Anlaşma sağlanamazsa dava Bursa Adliyesindeki asliye ceza mahkemelerinde görülür. İstinaf incelemesini Bursa Bölge Adliye Mahkemesi yapar.

Bursa’da güveni kötüye kullanma suçu çoğunlukla ticari ilişkilerden doğar. Araç kiralama, konsinye mal teslimi ve tahsilat anlaşmazlıkları bunların başında gelir. Bu dosyalarda sözleşme, teslim tutanağı ve ihtarname belirleyici delillerdir.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 12 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir. Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.